IJTIMOIY TARMOQLAR TILIDA ME’YOR VA UZUS MUNOSABATI: O‘ZBEK VA INGLIZ TILLARI QIYOSIY TAHLILI
DOI:
https://doi.org/10.54613/ku.v19iA.1836Keywords:
me’yor, uzus, kodifikatsiya, vaziyatiy me’yor, ijtimoiy tarmoq, kompyuter vositasidagi kommunikatsiya, registr, o‘zbek tili, ingliz tili.Abstract
Maqolada ijtimoiy tarmoqlarda shakllanayotgan nutq amaliyotining kodifikatsiyalangan adabiy me’yor bilan munosabati o‘zbek va ingliz tillari qiyosida tadqiq etiladi. E.Koseriuning “tizim – me’yor – nutq” triadasi va L.Yelmslevning uzus haqidagi qarashlariga tayanib, uzus me’yorga to‘g‘ridan to‘g‘ri zid turmasligi, aksincha, uni ichdan qayta sozlashi, ayrim hollarda esa muayyan registr bilan chegaralangan vaziyatiy me’yorlarni yuzaga keltirishi asoslanadi. Grafik-orfografik, punktuatsion, leksik, grammatik va pragmatik sathlardagi hodisalar tipologiyasi ishlab chiqilib, uzus bosimi qiyoslanayotgan tillarda turlicha kechishi ko‘rsatiladi: ingliz tilida u leksikografik e’tirof va tinish belgilarining pragmatiklashuvi orqali, o‘zbek tilida esa digrafiya bilan bog‘liq grafik beqarorlik hamda so‘zlashuv va sheva shakllarining yozma nutqqa ko‘chishi orqali namoyon bo‘ladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. O‘zbekiston Respublikasining “Davlat tili haqida”gi Qonuni. (1989). 1989-yil 21-oktabr; 1995-yil 21-dekabrdagi yangi tahriri.
2. O‘zbekiston Respublikasining “Lotin yozuviga asoslangan o‘zbek alifbosini joriy etish to‘g‘risida”gi Qonuni. (1993). 1993-yil 2-sentabr; 1995-yil 6-maydagi o‘zgartishlar bilan.
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Mamlakatimizda o‘zbek tilini yanada rivojlantirish va til siyosatini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-6084-son Farmoni. (2020). 2020-yil 20-oktabr.
4. O‘zbek tilining asosiy imlo qoidalari. (1995). O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1995-yil 24-avgustdagi 339-son qarori bilan tasdiqlangan.
5. Androutsopoulos, J. (2006). Introduction: Sociolinguistics and computer-mediated communication. Journal of Sociolinguistics, 10(4), 419–438.
6. Baron, N. S. (2008). Always on: Language in an online and mobile world. Oxford University Press.
7. Bartsch, R. (1987). Norms of language: Theoretical and practical aspects. Longman.
8. Coseriu, E. (1962). Sistema, norma y habla. In Teoría del lenguaje y lingüística general (pp. 11–113). Gredos.
9. Crystal, D. (2006). Language and the Internet (2nd ed.). Cambridge University Press.
10. Crystal, D. (2008). Txtng: The gr8 db8. Oxford University Press.
11. Danesi, M. (2017). The semiotics of emoji: The rise of visual language in the age of the Internet. Bloomsbury Academic.
12. Dresner, E., & Herring, S. C. (2010). Functions of the nonverbal in CMC: Emoticons and illocutionary force. Communication Theory, 20(3), 249–268.
13. Egamnazarova, D. Sh. The creative power of graphological innovations in English. Uz Conferences, 1. 2026
14. Egamnazarova, D. Sh. (2025). Zamonaviy ingliz va o‘zbek she’riyatida sintaktik deviatsiyalarning badiiy-funksional tahlili. Buxoro davlat universiteti ilmiy axboroti, (5), 107–110.
15. Gorbachevich, K. S. (1981). Normy sovremennogo russkogo literaturnogo yazyka [Norms of the modern Russian literary language]. Prosveshchenie.
16. Gunraj, D. N., Drumm-Hewitt, A. M., Dashow, E. M., Upadhyay, S. S. N., & Klin, C. M. (2016). Texting insincerely: The role of the period in text messaging. Computers in Human Behavior, 55, 1067–1075.
17. Herring, S. C. (2007). A faceted classification scheme for computer-mediated discourse. Language@Internet, 4, Article 1.
18. Hjelmslev, L. (1942). Langue et parole. Cahiers Ferdinand de Saussure, 2, 29–44.
19. Itskovich, V. A. (1968). Yazykovaya norma [Linguistic norm]. Prosveshchenie.
20. Krongauz, M. A. (2013). Samouchitel’ olbanskogo [A self-teaching guide to Olbanian]. AST; Corpus.
21. Mahmudov, N. (2007). O‘qituvchi nutqi madaniyati. Alisher Navoiy nomidagi O‘zbekiston Milliy kutubxonasi nashriyoti.
22. McCulloch, G. (2019). Because internet: Understanding the new rules of language. Riverhead Books.
23. Milroy, J., & Milroy, L. (2012). Authority in language: Investigating standard English (4th ed.). Routledge.
24. Qo‘ng‘urov, R., Begmatov, E., & Tojiyev, Y. (1992). Nutq madaniyati va uslubiyat asoslari. O‘qituvchi.
25. Safarov, Sh. (2008). Pragmalingvistika. O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi.
26. Saussure, F. de. (1916). Cours de linguistique générale. Payot.
27. Semenyuk, N. N. (1990). Norma [Norm]. In V. N. Yartseva (Ed.), Lingvisticheskiy entsiklopedicheskiy slovar’ (pp. 337–339). Sovetskaya entsiklopediya.
28. Squires, L. (2010). Enregistering internet language. Language in Society, 39(4), 457–492.
29. Tagliamonte, S. A., & Denis, D. (2008). Linguistic ruin? LOL! Instant messaging and teen language. American Speech, 83(1), 3–34.
30. Zappavigna, M. (2012). Discourse of Twitter and social media: How we use language to create affiliation on the web. Continuum.
31. O‘zbek tilining izohli lug‘ati (5 jildlik). (2006–2008). O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi.
Downloads
Published
Iqtiboslik olish
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.