O‘ZBEK TILIDA DO‘PPIDO‘ZLIK LEKSIKASINING VUJUDGA KELISH OMILLARI VA SABABLARI
DOI:
https://doi.org/10.54613/ku.v19iA.1808Keywords:
soha leksikasi, hunarmandchilik terminologiyasi, do‘ppido‘zlik, so‘z yasalishi, dialektizm, etnolingvistika, o‘zlashma so‘zlar, milliy o‘zlik.Abstract
Mazkur maqolada o‘zbek tilidagi do‘ppido‘zlik leksikasining shakllanishi, tarkibiy xususiyatlari va vujudga kelishiga ta’sir etuvchi lingvistik hamda ekstralingvistik omillar tahlil qilinadi. Do‘ppido‘zlikka oid leksik birliklar ma’no va kasbiy qo‘llanish xususiyatlariga ko‘ra guruhlashtirilib, ularning asbob-uskuna, material va xomashyo, texnika va uslub, tayyor mahsulot hamda hunar jarayonini ifodalovchi qatlamlari aniqlanadi. Tadqiqotda tavsifiy, qiyosiy-tarixiy, dala-dialektologik, leksik-semantik va so‘z yasalishi tahlili metodlaridan foydalanilgan. Tahlil uchun lug‘atlar, etnografik manbalar, filologik tadqiqotlar hamda hududiy dala materiallari asosida jamlangan leksik birliklar jalb etilgan. Do‘ppido‘zlik leksikasining shakllanishida ijtimoiy-iqtisodiy, hududiy-dialektal, tilning ichki taraqqiyoti, tarixiy til aloqalari, madaniy-ma’naviy va marosim bilan bog‘liq omillarning o‘zaro ta’siri aniqlangan. Shuningdek, ushbu leksik qatlamda yasama so‘zlar, so‘z birikmali terminlar, semantik ixtisoslashuv va o‘zlashma birliklarning ishtiroki ko‘rsatib beriladi. Tadqiqot natijalari do‘ppido‘zlik leksikasining nafaqat kasbiy nomlash tizimi, balki o‘zbek xalqining hunarmandchilik tajribasi, hududiy an’analari va madaniy xotirasini aks ettiruvchi muhim leksik qatlam ekanini asoslashga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Раҳматуллаев Ш. Ҳозирги адабий тил лексикаси. – Тошкент: Университет, 2006. – 168 б.
2. Нурмонов А., Йўлдошев Б., Собиров А. ва б. Ўзбек тилининг сўз ясалиши тизими. – Тошкент: Фан, 2010. – 240 б.
3. Сирожиддинов Ш., Юсупова Д. Ўзбек ҳунармандчилиги терминологияси масалалари. – Тошкент, 2015. – 112 б.
4. Сухарева О.А. История среднеазиатского костюма. – Москва: Наука, 1982. – 288 с.
5. Маҳмудов Н. Тил ва маданият. – Тошкент: Ўзбекистон, 2018. – 176 б.
6. Ўзбек халқ шевалари луғати / Тузувчилар: Ш.Шоабдураҳмонов ва б. – Тошкент: Фан, 1971. – 411 б.
7. Содиқова Н. Ўзбек анъанавий ҳунармандчилиги. – Тошкент: Меҳнат, 1990. – 224 б.
8. Ҳамидов А. Ўзбек тилида касб-ҳунар лексикаси (ясалиши ва семантикаси): Филол. фан. номзоди дисс. автореф. – Тошкент, 1994. – 26 б.
9. Дониёров Х. Фарғона гуруҳи шевалари лексикаси. – Тошкент: Фан, 1979. – 256 б.
10. Муаллифнинг дала-тадқиқот ёзувлари: Чуcт, Фарғона, Шаҳрисабз усталари билан 2023–2024 йй. ўтказилган суҳбатлар материаллари (қўлёзма архив).
Downloads
Published
Iqtiboslik olish
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.