IJTIMOIY TARMOQLARDAN FOYDALANISH MADANIYATINI SHAKLLANTIRISHDA BILIM NAZARIYASI VA EPISTEMOLOGIK YONDASHUVLARNING O‘RNI

IJTIMOIY TARMOQLARDAN FOYDALANISH MADANIYATINI SHAKLLANTIRISHDA BILIM NAZARIYASI VA EPISTEMOLOGIK YONDASHUVLARNING O‘RNI

Authors

  • Shaxnoza Xayitova Samarqand davlat tibbiyot universiteti, Pedagogika va psixologiya fakulteti, Pedagogika-psixologiya kafedrasi dotsenti, Pedagogika fanlari bo’yicha falsafa doktori (PhD)
  • Stora Pimkulova Samarqand davlat veterinariya meditsinasi, chorvachilik va biotexnologiyalar universiteti mustaqil tadqiqotchisi.

DOI:

https://doi.org/10.54613/ku.v19iA.1796

Keywords:

bilim nazariyasi, epistemologiya, ijtimoiy tarmoq madaniyati, asoslash, manba ishonchliligi, epistemik hushyorlik, lateral o‘qish, algoritmik pufak, epistemik adolatsizlik, epistemik kamtarlik.

Abstract

Maqolada ijtimoiy tarmoqlardan foydalanish madaniyatini shakllantirishda bilim nazariyasi va zamonaviy epistemologik yondashuvlarning pedagogik o‘rni asoslangan. O‘zbekistonning normativ-huquqiy hujjatlari, o‘zbek olimlarining falsafiy-pedagogik qarashlari, klassik va ijtimoiy epistemologiya, epistemik kognitsiya, epistemik hushyorlik, manba ishonchliligi, algoritmik vositachilik va epistemik adolatsizlik bo‘yicha xorijiy tadqiqotlar integrativ tahlil qilindi. Natijada ijtimoiy tarmoqdagi da’voni bilim sifatida qabul qilish uchun maqsadni aniqlash, manba vakolatini tekshirish, dalil va asoslashni baholash, mustaqil manbalar bilan qiyoslash, algoritmik muhitni anglash, qarama-qarshi qarash va cheklovni izlash, epistemik mas’uliyat hamda refleksiyani birlashtiruvchi model taklif etildi. “MANTIQ” algoritmi - muallif, asl manba, nashr va kontekst, taqqoslash, isbot, qarama-qarshi qarash - amaliy tekshirish vositasi sifatida tizimlashtirildi. Epistemik kamtarlik, dalilga mutanosib ishonch, guvohlikni adolatli baholash va AI natijasini verifikatsiya qilish ijtimoiy tarmoq madaniyatining ko‘ndalang talablari sifatida belgilandi. Model talabaning ommabop kontentni bilim deb qabul qilishidan dalilga asoslangan, refleksiv va etik bilim yaratishiga o‘tishni ta’minlaydi.

Foydalanilgan adabiyotlar:

1. O‘zbekiston Respublikasining 2020-yil 23-sentabrdagi O‘RQ-637-son “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni. URL: https://lex.uz/docs/5013007.

2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktabrdagi PF-6079-son “Raqamli O‘zbekiston — 2030” strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Farmoni. URL: https://lex.uz/docs/5030957.

3. O‘zbekiston Respublikasining 2019-yil 2-iyuldagi O‘RQ-547-son “Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida”gi Qonuni. URL: https://lex.uz/docs/4396419.

4. O‘zbekiston Respublikasining 2022-yil 15-apreldagi O‘RQ-764-son “Kiberxavfsizlik to‘g‘risida”gi Qonuni. URL: https://lex.uz/docs/5960604.

5. Primkulova S.B. O‘quv jarayonida talabalarning ijtimoiy tarmoqlardan foydalanish madaniyatini rivojlantirish metodikasini takomillashtirish: pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi qo‘lyozmasi. Samarqand, 2026.

6. Nazarov Q. (tahriri ostida). Falsafa asoslari. Toshkent: O‘zbekiston, 2005.

7. Shermuhamedova N.A. Falsafa. Toshkent: Noshir, 2012.

8. Xodjayev B.X. Umumiy pedagogika nazariyasi va amaliyoti: darslik. Toshkent: Sano-standart, 2017. 416 b.

9. Ishmuhamedov R.J., Yuldashev M.A. Ta’lim va tarbiyada innovatsion pedagogik texnologiyalar. Toshkent: Nihol, 2013. 278 b.

10. Plato. Theaetetus / Trans. M.J. Levett; rev. M. Burnyeat. Indianapolis: Hackett Publishing, 1992.

11. Gettier E.L. Is justified true belief knowledge? // Analysis. 1963. Vol. 23, No. 6. P. 121–123. DOI: 10.1093/analys/23.6.121.

12. Goldman A.I. Knowledge in a Social World. Oxford: Oxford University Press, 1999.

13. Hofer B.K., Pintrich P.R. The development of epistemological theories: Beliefs about knowledge and knowing and their relation to learning // Review of Educational Research. 1997. Vol. 67, No. 1. P. 88–140. DOI: 10.3102/00346543067001088.

14. Chinn C.A., Buckland L.A., Samarapungavan A. Expanding the dimensions of epistemic cognition: Arguments from philosophy and psychology // Educational Psychologist. 2011. Vol. 46, No. 3. P. 141–167. DOI: 10.1080/00461520.2011.587722.

15. Sperber D., Clément F., Heintz C. et al. Epistemic vigilance // Mind & Language. 2010. Vol. 25, No. 4. P. 359–393. DOI: 10.1111/j.1468-0017. 2010. 01394.x.

16. Fricker M. Epistemic Injustice: Power and the Ethics of Knowing. Oxford: Oxford University Press, 2007.

17. Nguyen C.T. Echo chambers and epistemic bubbles // Episteme. 2020. Vol. 17, No. 2. P. 141–161. DOI: 10.1017/epi.2018.32.

18. Pariser E. The Filter Bubble: What the Internet Is Hiding from You. New York: Penguin Press, 2011.

19. Wineburg S., McGrew S. Lateral reading and the nature of expertise: Reading less and learning more when evaluating digital information // Teachers College Record. 2019. Vol. 121, No. 11. P. 1–40. DOI: 10.1177/016146811912101102.

20. Metzger M.J. Making sense of credibility on the Web: Models for evaluating online information and recommendations for future research // Journal of the American Society for Information Science and Technology. 2007. Vol. 58, No. 13. P. 2078–2091. DOI: 10.1002/asi.20672.

Published

2026-08-19

Iqtiboslik olish

Xayitova, S., & Pimkulova, S. (2026). IJTIMOIY TARMOQLARDAN FOYDALANISH MADANIYATINI SHAKLLANTIRISHDA BILIM NAZARIYASI VA EPISTEMOLOGIK YONDASHUVLARNING O‘RNI. QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI, 19(A), 142–146. https://doi.org/10.54613/ku.v19iA.1796
Loading...