AYOL OBRAZINING PEDAGOGIK TALQINI (O‘zbek xalq qahramonlik eposlari misolida)
DOI:
https://doi.org/10.54613/ku.v16i.1767Keywords:
milliy tarbiya, etnopedagogika, qahramonlik eposi, ayol obrazi, pedagogik funksiya, xalqchillik, metodologik yondashuv, ishchi taʼrif.Abstract
Maqolada oʻzbek qahramonlik eposidagi ayol obrazini pedagogik nuqtai nazardan oʻrganishning nazariy-metodologik asoslari ishlab chiqilgan. Tadqiqotning maqsadi – folklorshunoslik va pedagogika fanlari tutashgan nuqtada ayol obrazining tarbiyaviy mazmunini tahlil qilish imkonini beruvchi konseptual va metodologik tuzilmani asoslashdir. Manbaviy asosni milliy tarbiya hamda etnopedagogika nazariyasiga oid ishlar, oʻzbek eposshunosligining ilmiy merosi va folklor obrazini talqin qilish metodologiyasiga bagʻishlangan tadqiqotlar tashkil etadi. Tushunchaviy tahlil, tizimlashtirish, qiyosiy-tarixiy koʻrib chiqish va modellashtirish metodlari qoʻllanildi. Natijada “tarbiya – milliy tarbiya – etnopedagogika va xalq pedagogikasi – folklor – pedagogik funksiya – ayol obrazi” tushunchalari toʻrt darajali iyerarxik tizim sifatida taʼriflandi; K.D. Ushinskiyning “xalqchillik” tamoyili va G.N. Volkovning “mukammal inson” ideali mazkur tizimning nazariy oʻzagi ekanligi koʻrsatildi. “Ayol obrazi” va “pedagogik funksiya” tushunchalarining ishchi taʼriflari taklif etildi. Struktur-tipologik, qiyosiy-tarixiy, struktur-funksional va ramziy-semantik yondashuvlarni pedagogik-funksional tahlil bilan uygʻunlashtiruvchi toʻrt komponentli metodologiya asoslandi. Ishlab chiqilgan tuzilma folklor obrazlarini pedagogik talqin qilishning umumiy modeli sifatida qoʻllanilishi mumkin. Tadqiqot nazariy xarakterga ega, shu bois tuzilmaning amaliy samaradorligi doston matnlari materialida alohida tekshirilishini talab etadi. Natijalar milliy tarbiya nazariyasini ayol obrazi konsepsiyasi bilan boyitishga va folklor materialidan taʼlim amaliyotida foydalanishni metodik jihatdan asoslashga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Волков Г.Н. Этнопедагогика: Учеб. для студ. сред. и высш. пед. учеб. заведений. – Москва: Академия, 1999. – 168 с.
2. Жирмунский В.М. Народный героический эпос: Сравнително-исторические очерки. – Москва–Ленинград: Гослитиздат, 1962. – 435 с.
3. Жирмунский В.М., Зарифов Х.Т. Узбекский народный героический эпос. – Москва: ОГИЗ, Гослитиздат, 1947.
4. Жуманиёзов Б. Ўзбек халқ эпосида ялмоғиз образи: филол. фан. номзоди дисс. автореферати. – Тошкент, 1996.
5. Зарифов H.Т. «Алпомиш» достони ҳақида // «Алпомиш» – ўзбек халқ қаҳрамонлик эпоси. – Тошкент: Фан, 1999. – Б. 5–22.
6. Мелетинский Е.М. Герой волшебной сказки: Происхождение образа. – Москва: Изд-во восточной литературы, 1958. – 264 с.
7. Мирзаев Т. «Алпомиш» достонининг ўзбек вариантлари. – Тошкент: Фан, 1968. – 176 б.
8. Мусурмонова О. Маънавий қадриятлар ва ёшлар тарбияси. – Тошкент: Маънавият, 1996. – 188 б.
9. Пропп В.Я. Морфология сказки. – Ленинград: Академия, 1928. – 152 с.
10. Саримсоқов Б. Ўзбек маросим фолклори. – Тошкент: Фан, 1986. – 216 б.
11. Ушинский К.Д. О народности в общественном воспитании // Собрание сочинений: в 11 т. – Москва–Ленинград: Изд-во АПН РСФСР, 1948. – Т. 2. – С. 69–166.
12. Ушинский К.Д. Человек как предмет воспитания: Опыт педагогической антропологии // Собрание сочинений: в 11 т. – Москва–Ленинград: Изд-во АПН РСФСР, 1950. – Т. 8.
13. Ўзбек фолклорининг эпик жанрлари / Масъул муҳаррирлар Б. Сайимов, Ғ. Мўминов. – Тошкент: Фан, 1981.
15. Hошимов К., Очил С. Ўзбек педагогикаси антологияси. – Тошкент: Ўқитувчи, 2010.
16. Эшонқул Ж. Фолклор: образ ва талқин. – Қарши: Насаф, 1999. – 112 б.
Downloads
Published
Iqtiboslik olish
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.