RAQAMLI AXBOROT MAKONIDA YANGILIK JANRINING SHAKLLANISHI VA LINGVISTIK-KOMPOZITSION MEZONLARI
DOI:
https://doi.org/10.54613/ku.v19iA.1765Keywords:
yangilik janri, yangilik matni, yangilik diskursi, raqamli media, sarlavha, lid, makrostruktura, superstrukturaAbstract
Maqolada yangilik janrining tarixiy shakllanishi, raqamli media muhitidagi taraqqiyoti va uni tavsiflovchi lingvistik-kompozitsion mezonlar tahlil qilinadi. Yangilikning qadimgi rasmiy xabarlardan bosma matbuot, efir va internet nashrlarigacha bo‘lgan rivojlanish bosqichlari umumlashtiriladi. Jahon, rus va o‘zbek tilshunosligidagi nazariy qarashlar asosida yangilik matnining makrostruktura, superstruktura va mikrostruktura qatlamlari, hard news hamda inson omiliga asoslangan yangiliklar farqi, shuningdek, yangilik matni bilan yangilik diskursi o‘rtasidagi munosabat yoritiladi. Tahlil natijasida yangilik janrini dolzarblik, faktuallik, kompozitsion ixchamlik, mavzuiy yo‘nalish, media kanal va auditoriyaga moslashuv birligida o‘rganish lozimligi asoslanadi. Maqolada, shuningdek, raqamli axborot makonida yangilik janrining transformatsiyasi, an’anaviy jurnalistik me’yorlarning yangi media imkoniyatlari bilan uyg‘unlashuvi va yangilik matnining multimodal xususiyatlari yoritiladi. Sarlavha, lid, asosiy matn, iqtibos va manba ko‘rsatkichlarining o‘zaro munosabati orqali axborotni mazmuniy va kommunikativ jihatdan tashkil etish mexanizmlari aniqlanadi. Raqamli platformalarda yangilikning qisqarishi, tezkor yangilanishi, gipermatnli bog‘lanishlar bilan boyitilishi hamda foydalanuvchi ishtirokining kuchayishi janrning an’anaviy chegaralarini kengaytirayotgani ko‘rsatiladi. Shuningdek, yangilik matnida informativlik va ta’sirchanlik, aniqlik va ekspressivlik, tezkorlik va ishonchlilik o‘rtasidagi muvozanat janrning kommunikativ samaradorligini belgilovchi omillar sifatida talqin qilinadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Oxford English Dictionary. News, n. In OED Online. https://www.oed.com/dictionary/news_n
2. Online Etymology Dictionary. News. https://www.etymonline.com/word/news
3. Bleumer, G. Electronic Postage Systems: Technology, Security, Economics. – New York: Springer, 2007. – 332 p.
4. Straubhaar, J., LaRose, R. Communications Media in the Information Society. – Belmont: Wadsworth, 1997. – 548 p.
5. Lim, H. K. Take Writing: News, Information, and Documentary Culture in Late Medieval England. – University of Maryland, 2006. – 244 p.
6. Bell, A. The Language of News Media. – Oxford: Blackwell Publishers, 1991. – 296 p.
7. Fowler, R. Language in the News: Discourse and Ideology in the Press. – London: Routledge, 1991. – 254 p.
8. van Dijk, T. A. News as Discourse. – Hillsdale, New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates, 1988. – 210 p.
9. Montgomery, M. The Discourse of Broadcast News: A Linguistic Approach. – London; New York: Routledge, 2007. – 246 p.
10. Bednarek, M. Evaluation in Media Discourse: Analysis of a Newspaper Corpus. – London: Continuum, 2006. – 253 p.
11. Cotter, C. News Talk: Investigating the Language of Journalism. – Cambridge: Cambridge University Press, 2010. – 282 p.
12. Кудрина Л. В. Структура новостных текстов и их лексические особенности: на примере социальных сетей и интернет-СМИ: автореф. дисс. … канд. филол. наук. – Санкт-Петербург, 2020. – 24 с.
13. Каган Е. Б. Метафорические заголовки в российской, американской и британской прессе: когнитивный, текстовый и психолингвистический аспекты: автореф. дисс. … канд. филол. наук. – Екатеринбург, 2012. – 25 с.
14. Панченко Н. Н. Лингвистическая реализация комического в английском новостном дискурсе: автореф. дисс. … канд. филол. наук. – Иркутск, 2005. – 22 с.
15. Тешабоева Д. М. Оммавий ахборот воситалари тилининг нутқ маданияти аспектида тадқиқи: филол. фан. д-ри (DSc) дисс. – Тошкент, 2012.
16. Сабирова М. К. Ўзбек медиаматнларининг прагмалингвистик тадқиқи: газета матнлари мисолида: филол. фан. б. фалс. д-ри (PhD) дисс. автореф. – Тошкент, 2021. – 52 б.
17. Kayumova N. X. Ingliz va o‘zbek tillarida yangiliklar mediadiskursining struktural-semantik va kommunikativ-pragmatik jihatlari: filol. fan. b. fals. d-ri (PhD) diss. avtoref. – Andijon, 2025. – 52 b.
18. Громова Е. Б., Ершов Ю. М. Смысловые структуры телевизионных новостей // Вестник Томского государственного университета. Филология. 2020. № 68. – С. 280–297.
Downloads
Published
Iqtiboslik olish
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.