O‘ZBEKISTONDA KICHIK BIZNES VA BANDLIK O‘RTASIDAGI O‘ZARO BOG‘LIQLIK TAHLILI
DOI:
https://doi.org/10.54613/ku.v18iC.1745Keywords:
kichik biznes, bandlik, iqtisodiy o‘sish, regressiya tahlili, O‘zbekiston, tadbirkorlik, ish o‘rinlari, YaIM, iqtisodiy siyosat, xususiy sektorAbstract
Mazkur maqolada O‘zbekiston iqtisodiyotida kichik biznes va bandlik ko‘rsatkichlari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik multifaktorial regressiya, korrelyatsiya hamda vaqt qatorlari tahlili usullari yordamida o‘rganilgan. Tadqiqot 2010-2025 yillarni qamrovchi statistik ma’lumotlar asosida amalga oshirilgan bo‘lib, kichik biznes subyektlari soni, ularning YaIMdagi ulushi va yangi ish o‘rinlari yaratishdagi hissasi baholangan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, kichik biznes subyektlari soni 1 foizga oshishi bandlik darajasini o‘rtacha 0,74 foiz punktga oshirishga xizmat qiladi. Shuningdek, Granger sababiylik testi yordamida kichik biznesdan bandlikka qaratilgan bir tomonlama sababiylik mavjudligi aniqlangan. Hududiy tahlillar shuni ko‘rsatadiki, Toshkent shahri va viloyatida kichik biznesning bandlikka ta’siri boshqa chekka hududlarga nisbatan 40-60 foizga yuqori. Tarmoqlar kesimidagi tahlillar agrosanoat va ishlov berish sanoatidagi korxonalar bandlik yaratish samaradorligi jihatidan savdo-xizmat sohasiga nisbatan 2-3 baravar yuqori natija berishini tasdiqladi. “Farq farqi” (DiD) usuli orqali 2017-2025 yillardagi islohotlar bandlik o‘sish sur’atini o‘rtacha 1,8 foiz punktga oshirganligi isbotlandi. 2017-2025 yillardagi me’yoriy hujjatlarning samaradorligi baholangan va muammoning yechimi bo‘yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar berilgan. Xususan, kafolat fondi hajmini oshirish, kredit foizlarini subsidiyalash va ma’muriy xizmatlarni to‘liq onlayn formatga o‘tkazish kabi chora-tadbirlar taklif etilgan.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. O‘zbekiston Respublikasining “Kichik tadbirkorlik subyektlariga davlat ko‘magini ko‘rsatish to‘g‘risida”gi Qonuni. 2000-yil 25-may (2023-yil tahriri).
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 5-yanvardagi PQ-3455-son Qarori “Tadbirkorlik faoliyatini jadal rivojlantirish... chora-tadbirlari to‘g‘risida”.
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 28-yanvardagi PF-5953-son Farmoni “2020–2030-yillarda rivojlantirishning o‘nta tamoyili to‘g‘risida”.
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF-60-son Farmoni “2022–2026-yillarda Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”.
5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 17-noyabrdagi PQ-446-son Qarori “Tadbirkorlik subyektlari ustidan nazoratni takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”.
6. O‘zbekiston Respublikasining “Bandlik to‘g‘risida”gi Qonuni. 2020-yil yangi tahriri.
7. O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi. (2025). Aholining bandligi to‘g‘risidagi yillik hisobot. Toshkent.
8. Ayyagari, M., Beck, T., & Demirgüç-Kunt, A. (2007). Small and Medium Enterprises Across the Globe. Small Business Economics, 29(4), 415–434. https://doi.org/10.1007/s11187-006-9002-5
9. Birkhäuser, D., Kassim, L., & Zwan, P. (2021). Determinants of Employment Growth in SMEs. Small Business Economics, 56(4), 1673–1692.
10. Blanchflower, D.G., & Oswald, A.J. (1998). What Makes an Entrepreneur? Journal of Labor Economics, 16(1), 26–60.
11. Criscuolo, C., Martin, R., Overman, H., & Van Reenen, J. (2014). The Causal Effects of an Industrial Policy. NBER Working Paper No. 17842.
12. Decker, R., Haltiwanger, J., Jarmin, R., & Miranda, J. (2014). The Role of Entrepreneurship in US Job Creation and Economic Dynamism. Journal of Economic Perspectives, 28(3), 3–24.
13. Granger, C.W.J. (1969). Investigating Causal Relations by Econometric Models and Cross-spectral Methods. Econometrica, 37(3), 424–438.
14. Haltiwanger, J., Jarmin, R.S., & Miranda, J. (2013). Who Creates Jobs? Small versus Large versus Young. Review of Economics and Statistics, 95(2), 347–361.
15. ILO. (2024). Small Enterprises, Job Creation and Growth: Facts, Obstacles and Best Practices. Geneva: International Labour Organization.
16. IMF & World Bank. (2023). Uzbekistan: Financial Sector Development and Private Sector Growth. Joint Country Report. Washington D.C.
17. Johansen, S. (1991). Estimation and Hypothesis Testing of Cointegration Vectors. Econometrica, 59(6), 1551–1580.
18. Kirzner, I.M. (1973). Competition and Entrepreneurship. University of Chicago Press, Chicago.
19. Lewis, W.A. (1954). Economic Development with Unlimited Supplies of Labour. The Manchester School, 22(2), 139–191.
20. Marshall, A. (1890). Principles of Economics (8th ed.). Macmillan, London.
21. North, D.C. (1990). Institutions, Institutional Change and Economic Performance. Cambridge University Press.
22. Schumpeter, J.A. (1934). The Theory of Economic Development. Harvard University Press, Cambridge, MA.
23. World Bank. (2023). Small and Medium Enterprises (SMEs) Finance. World Bank Group Reports. Washington D.C.
24. Azimov, R., & Nazarov, D. (2024). Markaziy Osiyo davlatlarida kichik biznes va bandlik: qiyosiy tahlil. Iqtisodiy tahlil va prognozlash, 2(1), 8–29.
25. Qodirov, A., & Yusupov, B. (2022). O‘zbekistonda kichik biznes va bandlik o‘rtasidagi sababiy bog‘liqlik. Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar, 5(3), 12–28.
26. Toshmatov, N. (2023). Mintaqaviy iqtisodiyotda kichik biznesning bandlikka ta’siri: panel ma’lumotlar tahlili. TIU ilmiy axboroti, 4(2), 45–62.
Downloads
Published
Iqtiboslik olish
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.