INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA DO‘STLIKKA OID BIRLIKLARNING TARJIMA EKVIVALENTLIGI: OBRAZLI, FUNKSIONAL VA ADAPTATSION MOSLIK
DOI:
https://doi.org/10.54613/ku.v18iB.1697Keywords:
tarjima, ekvivalentlik, do‘stlik, paremiologiya, frazeologiya, obraz, funksiya, adaptatsiya.Abstract
Mazkur maqolada ingliz va o‘zbek tillarida do‘stlik konseptini ifodalovchi paremiologik hamda frazeologik birliklarning tarjima ekvivalentligi masalasi lingvistik, pragmatik va lingvokulturologik jihatdan o‘rganiladi. Do‘stlik insoniyatning eng muhim ijtimoiy va ma’naviy qadriyatlaridan biri sifatida turli xalqlarning tilida o‘ziga xos obrazlar, metaforalar hamda barqaror birliklar orqali ifodalanadi. Shu nuqtai nazardan, FRIENDSHIP va DO‘STLIK konseptlarining lisoniy ifodalanish shakllari, ularning semantik tarkibi, baholovchi mazmuni va kommunikativ funksiyalari qiyosiy tahlil qilinadi. Maqolada ingliz va o‘zbek tillaridagi do‘stlikka oid maqol, matal va frazeologik birliklarning ma’no tuzilishi hamda tarjima jarayonida yuzaga keladigan ekvivalentlik turlari tavsiflanadi. Xususan, obrazli ekvivalentlik, funksional ekvivalentlik va adaptatsion ekvivalentlikning nazariy asoslari yoritilib, ularning amaliy qo‘llanish xususiyatlari misollar yordamida izohlanadi. Shuningdek, do‘stlik konseptining ikki lisoniy madaniyatdagi umumiy va milliy xususiyatlari, uning til vositalarida aks etish mexanizmlari hamda madaniy kodlar bilan bog‘liqligi ochib beriladi. Tarjima jarayonida semantik mazmun bilan bir qatorda pragmatik vazifa, emotsional-ekspressiv ta’sir va lingvomadaniy komponentlarni saqlash zarurligi asoslanadi. Do‘stlikka oid birliklarning nasihat, baholash, ogohlantirish, rag‘batlantirish kabi kommunikativ funksiyalari tarjima adekvatligini belgilovchi muhim omillar sifatida baholanadi. Shuningdek, madaniy jihatdan xos bo‘lgan obraz va stereotiplarni boshqa til muhitiga moslashtirishning o‘ziga xos jihatlari ko‘rib chiqiladi. Maqola natijalari do‘stlik konseptining ingliz va o‘zbek tillaridagi verbal ifodalanish usullarini chuqurroq anglashga, paremiologik va frazeologik birliklar tarjimasining nazariy asoslarini takomillashtirishga hamda madaniyatlararo kommunikatsiya jarayonlarida ekvivalentlik muammolarini samarali hal etishga xizmat qiladi. Tadqiqot materiallari tarjimashunoslik, qiyosiy tilshunoslik, kognitiv lingvistika va lingvokulturologiya sohalarida olib boriladigan ilmiy izlanishlar uchun muhim nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Austin J. L. How to Do Things with Words. Oxford: Clarendon Press, 1962.
2. Baker M. In Other Words: A Coursebook on Translation. London: Routledge, 2011.
3. Brown P., Levinson S. C. Politeness: Some Universals in Language Usage. Cambridge: Cambridge University Press, 1987.
4. Cowie A. P. (Ed.). Phraseology: Theory, Analysis and Applications. Oxford: Oxford University Press, 1998.
5. Dobrovol’skij D., Piirainen E. Figurative Language: Cross-Cultural and Cross-Linguistic Perspectives. Amsterdam: Elsevier, 2005.
6. Fillmore C. J. “Frame Semantics”. In: Linguistics in the Morning Calm. Seoul: Hanshin Publishing, 1982.
7. Fernando C. Idioms and Idiomaticity. Oxford: Oxford University Press, 1996.
8. Gibbs R. W. The Poetics of Mind: Figurative Thought, Language and Understanding. Cambridge: Cambridge University Press, 1994.
9. Honeck R. P. A Proverb in Mind: The Cognitive Science of Proverbial Wit and Wisdom. Mahwah: Lawrence Erlbaum Associates, 1997.
10. Karasik V. I. Yazykovoy krug: lichnost, kontsepty, diskurs. Volgograd: Peremena, 2002.
11. Kövecses Z. Metaphor: A Practical Introduction. Oxford: Oxford University Press, 2010.
12. Lakoff G., Johnson M. Metaphors We Live By. Chicago: University of Chicago Press, 1980.
13. Levinson S. C. Pragmatics. Cambridge: Cambridge University Press, 1983.
14. Mieder W. Proverbs: A Handbook. Westport, CT: Greenwood Press, 2004.
15. Mieder W. Proverbs Are Never Out of Season. New York: Oxford University Press, 1993.
16. Norrick N. R. How Proverbs Mean: Semantic Studies in English Proverbs. Berlin: Mouton, 1985.
17. Popova Z. D., Sternin I. A. Kognitivnaya lingvistika. Moscow: AST, 2007.
18. Searle J. R. Speech Acts: An Essay in the Philosophy of Language. Cambridge: Cambridge University Press, 1969.
19. Toury G. Descriptive Translation Studies and Beyond. Amsterdam: John Benjamins, 1995.
20. Wierzbicka A. Cross-Cultural Pragmatics: The Semantics of Human Interaction. Berlin: Mouton de Gruyter, 1991.
21. Wierzbicka A. Understanding Cultures Through Their Key Words. Oxford: Oxford University Press, 1997.
22. Zhumabaeva Z. Paremiological Units as a Reflection of National Culture // Journal of Linguistic Studies, 2019.
23. Арнольд И. В. Стилистика современного английского языка. Москва, 2012.
24. Телия В. Н. Русская фразеология: семантический, прагматический и лингвокультурологический аспекты. Москва, 1996.
Downloads
Published
Iqtiboslik olish
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.