OROLBO‘YI MINTAQASI TAHLILI VA HUDUDNING YASHIL TRANSFORMATSIYASI ISTIQBOLLARI
DOI:
https://doi.org/10.54613/ku.v18iB.1659Keywords:
Orol ekotizimi, Orolbo‘yi mintaqasi, yashil iqtisodiyot, barqaror rivojlanish, cho‘llanish, Orolqum, yarim oy usuliAbstract
Mazkur maqolada Orolbo‘yi mintaqasida yuzaga kelgan ekologik inqirozning kelib chiqish sabablari, uning iqtisodiy, ekologik va ijtimoiy oqibatlari hamda hududni barqaror rivojlantirish istiqbollari keng tahlil qilingan. Orol dengizining keskin qisqarishi natijasida yuzaga kelgan cho‘llanish, tuproq sho‘rlanishi, biologik xilma-xillikning kamayishi, suv resurslari tanqisligi va atmosfera ifloslanishi kabi omillarning mintaqa aholisi turmush darajasi hamda iqtisodiyot tarmoqlariga ta’siri yoritilgan. Shuningdek, Orolqum cho‘lining shakllanishi oqibatida yuzaga kelayotgan chang va tuz bo‘ronlarining inson salomatligi, qishloq xo‘jaligi unumdorligi va iqlim sharoitiga salbiy ta’siri ilmiy manbalar hamda statistik ma’lumotlar asosida tahlil etilgan. Tadqiqot davomida Orolbo‘yi hududida amalga oshirilayotgan davlat siyosati, ekologik dasturlar va xalqaro tashkilotlar tomonidan olib borilayotgan loyihalarning ahamiyati baholangan. Xususan, Orolqum hududini o‘rmonlashtirish, saksovul va cho‘l sharoitiga mos o‘simliklarni ekish, yashil iqtisodiyot tamoyillarini joriy etish hamda ekologik innovatsiyalarni rivojlantirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan chora-tadbirlarning samaradorligi ko‘rib chiqilgan. Maqolada Jahon banki, BMT va boshqa xalqaro tashkilotlar tomonidan moliyalashtirilayotgan ekologik loyihalarning mintaqa ekologik holatini yaxshilashdagi o‘rni ham yoritilgan. Shuningdek, Afrikaning Sahel mintaqasida muvaffaqiyatli qo‘llanilgan “yarim oy” shaklidagi agroekologik usulning ilmiy-amaliy jihatlari o‘rganilib, uni Orolqum hududida qo‘llash imkoniyatlari asoslab berilgan. Ushbu usul orqali yog‘in suvlarini samarali saqlash, tuproq namligini oshirish, eroziya va cho‘llanish darajasini kamaytirish, biomassa hosil qilish hamda yashil hududlarni kengaytirish imkoniyatlari tahlil qilingan.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Vaxobov A.V., Xajibakiev Sh.X., Toshmatov Sh.A., Butaboyev M.T. Yashil iqtisodiyot: darslik. – Toshkent: Universitet, 2020. – 175 b.
2. Jumanazarova D. Orolning kechagi va hozirgi holati // Science and Innovation xalqaro ilmiy jurnali. – 2023. – №2. – B. 125–132.
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori. Orolbo‘yi mintaqasini ekologik innovatsiyalar va texnologiyalar hududi deb e’lon qilish to‘g‘risida. – Toshkent, 2021. – https://president.uz/oz/lists/view/4469
4. United Nations Development Programme (UNDP). Planting a forest on the Aral Sea seabed. – https://www.un.org/
5. World Bank. Saving a Corner of the Aral Sea: North Aral Sea Project Results. – https://www.worldbank.org/
6. United Nations Environment Programme (UNEP). The Great Green Wall in the Sahel Region. – https://www.unep.org/
7. Aral Sea Basin Program. Integrated water resources management in Central Asia. – https://aral.uz/en/crisis
8. World Food Programme (WFP). Integrated resilience in the Sahel. – https://www.wfp.org/
9. FSN Network. How to construct a half-moon berm (agroecological technique). – https://fsnnetwork.org
10. Micklin P. The Aral Sea Disaster. – Berlin: Springer, 2016. – 312 p.
11. Glantz M.H. Soviet Water Management and the Aral Sea Crisis. – Cambridge: Cambridge University Press, 2005. – 280 p.
12. Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). Land Degradation Neutrality and Sustainable Land Management in Drylands. – Rome, 2020.
13. World Bank. Climate Change and Water Resources in Central Asia: Impacts and Adaptation Strategies. – Washington, D.C., 2021.
14. Asian Development Bank (ADB). Environmental Challenges in Central Asia and Sustainable Development Solutions. – Manila, 2022.
15. United Nations Environment Programme (UNEP). Global Environment Outlook: Regional Assessments – Central Asia. – Nairobi, 2019.
16. O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi. Orolbo‘yi hududini yashillashtirish bo‘yicha milliy dasturlar hisoboti. – Toshkent, 2023.
Downloads
Published
Iqtiboslik olish
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.