SO‘Z O‘YINLARINING KOGNITIV ASOSLARI VA ULARNING TARJIMA QILINUVCHANLIK DARAJASI: “SHUM BOLA” ASARI MISOLIDA QIYOSIY TAHLIL

Baydjanova Iroda

doi:10.54613/ku.v17i.1528

SO‘Z O‘YINLARINING KOGNITIV ASOSLARI VA ULARNING TARJIMA QILINUVCHANLIK DARAJASI: “SHUM BOLA” ASARI MISOLIDA QIYOSIY TAHLIL

Authors

Baydjanova Iroda Abu Rayhon Beruniy nomidagi Urganch davlat universiteti mustaqil tadqiqotchisi, p.f.f.d

DOI:

https://doi.org/10.54613/ku.v17i.1528

Keywords:

so‘z o‘yini, kalambur, kognitiv asos, tarjima qilinuvchanlik, kontseptual integratsiya, omonimiya, polisemiya

Abstract

Ushbu maqolada so‘z o‘yinlari (kalamburlar)ning kognitiv asoslari va ularning tarjima qilinuvchanlik darajasi G‘afur G‘ulomning “Shum bola” asari misolida tahlil qilinadi. Tadqiqotda o‘zbek, ingliz va rus tillari qiyosiy o‘rganilgan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, so‘z o‘yinlarining tarjima qilinuvchanligi tillarning tipologik xususiyatlariga, leksik tizimlarning o‘xshashligiga va fonetik sistemalarning mosligiga bog‘liq. Rus tiliga tarjimada so‘z o‘yinlarining saqlanish darajasi ingliz tiliga tarjimaga nisbatan yuqori ekanligi aniqlandi. Tadqiqotda so‘z o‘yinlarining turlari (polisemik, omonimik, paronimik, morfologik) aniqlanib, ularning kontseptual integratsiya jarayonidagi roli o‘rganildi. Tarjima tahlili Delabastita va Chiaro tavsiyalariga asoslanib amalga oshirildi va har bir strategiyaning samaradorligi baholandi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, rus tiliga tarjimada so‘z o‘yinlarining saqlanish darajasi ingliz tiliga nisbatan yuqori bo‘lib, bu tipologik va morfologik yaqinlik, shuningdek madaniy o‘xshashlik bilan izohlanadi. Tadqiqot shuningdek, tarjimonlar uchun strategik tavsiyalar beradi: tipologik yaqin tillarda so‘z o‘yinlarini saqlashga, tipologik uzoq tillarda esa kompensatsiya yoki izohli tarjima strategiyasidan foydalanishga urg‘u berish lozim.

Foydalanilgan adabiyotlar:

1. Attardo S. The Semantic Foundations of Cognitive Theories of Humor // Humor. – 1997. – Vol. 10. – P. 395-420.

2. Chiaro D. Verbally Expressed Humour on Screen: Reflections on Translation and Reception // JoSTrans. – 2006. – Vol. 6. – P. 198-208.

3. Delabastita D. (ed.). Wordplay and Translation. – Manchester: St. Jerome, 1996. – 244 p.

4. Fauconnier G., Turner M. The Way We Think: Conceptual Blending and the Mind's Hidden Complexities. – New York: Basic Books, 2002. – 440 p.

5. G‘afur G‘ulom. Shum bola. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot, 2015. – 224 b.

6. Leppihalme R. Translation Strategies for Realia // Mission, Vision, Strategies, and Values. – Amsterdam: Rodopi, 2001. – P. 139-148.

7. Rahmatullayev Sh. O‘zbek tilining izohli frazeologik lug‘ati. – Toshkent: O‘qituvchi, 1978. – 407 b.

8. Санников В.З. Русский язык в зеркале языковой игры. – М.: Языки славянской культуры, 2002. – 552 с.

9. Vandaele J. Humor in Translation // Handbook of Translation Studies. – Amsterdam: John Benjamins, 2010. – P. 147-152.

10. Zabalbeascoa P. Translating Jokes for Dubbed Television // The Translator. – 1996. – Vol. 2. – P. 235-257.

11. Гридина Т.А. Языковая игра: стереотип и творчество. – Екатеринбург: УрГПУ, 1996. – 225 с.

12. Норман Б.Ю. Язык: знакомый незнакомец. – Минск: Вышэйшая школа, 1987. – 222 с.

SO‘Z O‘YINLARINING KOGNITIV ASOSLARI VA ULARNING TARJIMA QILINUVCHANLIK DARAJASI: “SHUM BOLA” ASARI MISOLIDA QIYOSIY TAHLIL

SO‘Z O‘YINLARINING KOGNITIV ASOSLARI VA ULARNING TARJIMA QILINUVCHANLIK DARAJASI: “SHUM BOLA” ASARI MISOLIDA QIYOSIY TAHLIL

Authors

DOI:

Keywords:

Abstract

Foydalanilgan adabiyotlar:

Downloads

Published

Iqtiboslik olish

Issue

Section

License