DIZARTRIK BOLADA UMUMIY VA MAYDA MATORIKANI RIVOJLANTIRISH
DOI:
https://doi.org/10.54613/ku.v17i.1492Keywords:
dizartriya, umumiy va mayda matorika, mator ko‘nikmani rivojlantirish, barmoq mashqlari, koordinatsiya, plastilin, qum, ergoterapiya, art terapiya.Abstract
Mazkur maqolada dizartriya nutq buzilishining klinik-pedagogik xususiyatlari, uning kelib chiqish sabablari hamda dizartrik bolalarda umumiy va mayda motorika rivojlanishining o‘ziga xos jihatlari ilmiy-nazariy asosda yoritilgan. Dizartriya – markaziy yoki periferik nerv tizimi shikastlanishi natijasida yuzaga keladigan, nutq apparati mushaklarining innervatsiyasi buzilishi bilan tavsiflanadigan murakkab nutq nuqsonidir. Ushbu holat nafaqat tovush talaffuzi va nutq ravonligiga, balki bolaning umumiy harakat koordinatsiyasi, muvozanati, mushak tonusi hamda nozik qo‘l harakatlariga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Maqolada dizartrik bolalarda uchraydigan umumiy motorika (yirik harakatlar) va mayda motorika (barmoq va qo‘l mushaklari harakati) buzilishlarining sabablari, ularning psixofiziologik mexanizmlari hamda nutq rivojlanishi bilan uzviy bog‘liqligi tahlil qilingan. Shuningdek, motor faoliyatning yetarli darajada shakllanmaganligi bolaning kognitiv rivojlanishi, yozuv ko‘nikmalari, o‘z-o‘ziga xizmat qilish malakalari va ijtimoiy moslashuviga ta’siri ochib berilgan. Maqolada motor ko‘nikmalarni rivojlantirishga qaratilgan korreksion-pedagogik ishlar tizimi, jumladan, barmoq o‘yinlari, plastilin va qum bilan ishlash, konstruktiv o‘yinlar, muvozanat va koordinatsiyani rivojlantiruvchi mashqlar, shuningdek, ergoterapiya va art-terapiya elementlarining ahamiyati asoslab berilgan. Mashg‘ulotlarni tashkil etishda tizimlilik, bosqichma-bosqichlik, individuallashtirish va muntazamlik tamoyillariga amal qilish zarurligi ta’kidlangan. Maqolada dizartrik bolalarda motorikani rivojlantirish jarayoni logoped, nevrolog, defektolog hamda ota-onalar hamkorligida olib borilishi lozimligi qayd etilib, kompleks yondashuvning samaradorligi ilmiy manbalar asosida asoslangan. Xulosa sifatida mayda va umumiy motorikani rivojlantirish nutqni korreksiya qilish jarayonining ajralmas qismi ekanligi, u bolaning psixomotor, nutqiy va ijtimoiy rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatishi ilmiy jihatdan dalillangan.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Волкова Л.С. Логопедия. М.: ВЛАДОС, 1999. – С. 15-72.
2. Лопатина Л.В., Серебрякова Н.В. Преодоление речевых нарушений у дошкольников. С.-П.: СОЮЗ, 2001. – С. 23-81
3. Мартынова Р.И. Сравнительная характеристика детей, страдающих легкими формами дизартрии и функциональной дислалией. Хрестоматия по логопедии. Раздел 3 — Дизартрии. М.: ВЛАДОС, 1997. – С. 45-60.
4. Архипова Е.Ф. Коррекционная работа с детьми со стертой формой дизартрии. М., 1989. – С. 10-52.
5. Ермакова И.И. Коррекция речи и голоса у детей и подростков. М.: Просвещение, 1996. – С. 30-85.
6. Лопатина Л.В., Серебрякова Н.В. Логопедическая работа в группах дошкольников со стертой формой дизартрии. С.-П.: Образование, 1994. – С. 12–50.
7. Данилова Л.А. Методы коррекции речевого и психического развития у детей с церебральным параличом. Хрестоматия по логопедии. Раздел 3 — Дизартрии. М.: ВЛАДОС, 1997. – С. 60–92.
8. Галкина В.Б., Хомутова Н.Ю. Использование физических упражнений по развитию мелкой моторики пальцев рук. Журнал «Дефектология», 1999, №3, с. 15–28.
Downloads
Published
Iqtiboslik olish
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.