INGLIZ, RUS VA O‘ZBEK TILLARIDA SEMANTIK TRANSFORMATSIYA ASOSIDA YASALGAN TERMINLARNING STRUKTUR-SEMANTIK XUSUSIYATLARI
DOI:
https://doi.org/10.54613/ku.v18iB.1695Keywords:
semantik transformatsiya, termin, terminologiya, struktur-semantik xususiyat, ma’no ko‘chishi, metafora, metonimiya, terminlashuv, ingliz tili, rus tili, o‘zbek tiliAbstract
Ushbu maqolada ingliz, rus va o‘zbek tillarida semantik transformatsiya asosida shakllangan terminlarning struktur-semantik xususiyatlari tahlil qilinadi. Semantik transformatsiya terminologik birliklarning yangi ma’no kasb etishi, umumiste’mol so‘zlarning maxsus ilmiy-texnik tushunchalarni ifodalashga moslashuvi hamda metaforik, metonimik va funksional ma’no ko‘chishi orqali yuzaga keladi. Maqolada uch tildagi terminlarning tuzilishi, ma’no kengayishi, ma’no torayishi va terminlashuv jarayonidagi o‘xshash hamda farqli jihatlari yoritiladi. Tadqiqot natijalari semantik transformatsiya termin yaratishning samarali usullaridan biri ekanini ko‘rsatadi. Mazkur tadqiqotda semantik transformatsiya jarayonida yuzaga keladigan kognitiv va kommunikativ omillar ham e’tiborga olinadi. Terminlarning shakllanishida inson tafakkuridagi assotsiativ bog‘liqlik, konseptual metaforalar hamda tajriba asosida yuzaga keladigan bilim strukturasi muhim rol o‘ynaydi. Shu nuqtai nazardan, terminlar nafaqat lingvistik birlik, balki muayyan soha bilimini modellashtiruvchi kognitiv vosita sifatida ham qaraladi. Shuningdek, ingliz, rus va o‘zbek tillarida semantik transformatsiya asosida hosil bo‘lgan terminlarning standartlashuv jarayoni ham tahlilga tortiladi. Bu jarayonda xalqaro terminologik me’yorlar, tarjima amaliyoti hamda milliy til tizimlarining ichki qonuniyatlari o‘zaro ta’sirlashadi. Natijada terminlarning barqarorlashuvi va ilmiy kommunikatsiyada bir xilda qo‘llanilishi ta’minlanadi. Bundan tashqari, zamonaviy raqamli muhit va sun’iy intellekt texnologiyalarining rivojlanishi semantik transformatsiya jarayonini yanada jadallashtirayotgani qayd etiladi. Yangi texnologik tushunchalar mavjud leksik birliklar asosida tezkor terminlashuv orqali shakllanib, global ilmiy makonda keng tarqalmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Wüster E. Einführung in die allgemeine Terminologielehre und terminologische Lexikographie. – Wien; New York: Springer, 1979. – 214 S.
2. Sager J. C. A Practical Course in Terminology Processing. – Amsterdam; Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, 1990. – 254 p.
3. Cabré M. T. Terminology: Theory, Methods and Applications. – Amsterdam; Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, 1999. – 248 p.
4. Лейчик В. М. Терминоведение: предмет, методы, структура. – 5-е изд. – Москва: Либроком, 2012. – 256 с.
5. Ахманова О. С. Словарь лингвистических терминов. – Москва: Советская энциклопедия, 1966. – 608 с.
6. Leichik V. M. Terminovedenie: predmet, metody, struktura. – 5-e izd. – Moskva: Librokom, 2012. – 256 s.
7. Ахманова О. С. Словарь лингвистических терминов. – Moskva: Sovetskaya entsiklopediya, 1966. – 608 s.
8. Wüster E. Einführung in die allgemeine Terminologielehre und terminologische Lexikographie. – Wien; New York: Springer, 1979. – 214 S.
9. Sager J. C. A Practical Course in Terminology Processing. – Amsterdam; Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, 1990. – 254 p.
10. Cabré M. T. Terminology: Theory, Methods and Applications. – Amsterdam; Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, 1999. – 248 p.
11. ISO 704:2009. Terminology work – Principles and methods. – Geneva: International Organization for Standardization, 2009. – 76 p.
12. ISO 1087-1:2000. Terminology work – Vocabulary – Part 1: Theory and application. – Geneva: ISO, 2000. – 33 p.
Downloads
Published
Iqtiboslik olish
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.