O‘ZBEK VA TURK TILLARIDA KELISHIK KATEGORIYASINING IFODALANISHI: QIYOSIY TADQIQ
- Authors
-
-
Safiyya Yoqubova
Samarqand davlat pedagogika instituti Urgut fakulteti, pedagogika va tillarni o‘qitish metodikasi kafedrasi assistenti.
-
Feruza Nazarova
O‘zbek tili va adabiyoti yo‘nalishi talabasi.
-
- Keywords:
- Array
- Abstract
-
Ushbu maqolada o‘zbek va turk tillarida kelishik kategoriyasining grammatik-semantik xususiyatlari, morfologik ifodalanishi hamda sintaktik vazifalari qiyosiy-chog‘ishtirma tilshunoslik nuqtayi nazaridan tadqiq etiladi. Har ikki tilning turkiy tillar oilasiga mansubligi, agglutinativ xususiyati va grammatik ma’nolarning, asosan, qo‘shimchalar vositasida ifodalanishi kelishik tizimida muayyan o‘xshashliklarni yuzaga keltiradi. Shu bilan birga, kelishik qo‘shimchalarining fonetik variantlari, unli tovushlar uyg‘unligi, grammatik ma’nolarning ifodalanishi va ayrim sintaktik qurilmalarning qo‘llanishida o‘ziga xos farqlar kuzatiladi. Maqolada, shuningdek, o‘zbek va turk tillaridagi kelishik kategoriyasining tarixiy-grammatik asoslari, morfologik shakllanish qonuniyatlari va funksional-semantik xususiyatlariga alohida e’tibor qaratiladi. Kelishik qo‘shimchalarining fonetik variantlari, ularning so‘z negiziga birikish tartibi, unli tovushlar uyg‘unligi hamda grammatik munosabatlarni ifodalash imkoniyatlari qiyosiy jihatdan tahlil qilinadi. Xususan, qaratqich va tushum kelishiklarining qo‘llanishidagi aniqlik va noaniqlik munosabatlari, jo‘nalish, o‘rin-payt va chiqish kelishiklarining makon, zamon hamda yo‘nalish ma’nolarini ifodalashdagi xususiyatlari misollar asosida yoritiladi. Shuningdek, har ikki tilda kelishik shakllarining fe’l boshqaruvi, so‘z birikmalari va gap qurilishidagi ishtiroki o‘rganilib, grammatik shakllarning o‘zaro muvofiqligi hamda tafovutlari aniqlanadi. Tadqiqotda kelishik kategoriyasining nazariy xususiyatlari bilan bir qatorda, uning amaliy til o‘rganish, tarjima va qiyosiy grammatika doirasidagi ahamiyati ham ochib beriladi.
- References
-
1. O‘zbek tili grammatikasi. I tom: Morfologiya. -Toshkent: Fan, 1975.
2. Hojiyev A. O‘zbek tili morfologiyasi, morfemikasi va so‘z yasalishi masalalari. - Toshkent: O‘qituvchi, 1992.
3. O‘zbek tilining izohli lug‘ati. 5 jildli. - Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2006–2008.
4. Ergin M. Türk Dil Bilgisi. -İstanbul: Bayrak Basım/Yayım/Tanıtım, 2000.
5. Korkmaz Z. Türkiye Türkçesi Grameri: Şekil Bilgisi. - Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2009.
6. Banguoğlu T. Türkçenin Grameri. - Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2007.
7. Lewis G. L. Turkish Grammar. - Oxford: Oxford University Press, 1967.
8. Sadikova Sh.B., Sultanova F. A Comparative Analysis of the Case System in Turkish and Uzbek Languages // American Journal of Philological Sciences. – 2025. – Vol. 5, Issue 5. – P. 55–57.
9. Maxmudova M. Observations on Case Forms in Some Turkic Languages // American Journal of Philological Sciences. – 2025. – Vol. 5, Issue 6. – P. 354–356.
10. Çimen F. The Situations of Attachment of the Case Suffixes to Verbs in Uzbek Turkic // Journal of Turkish Studies. – 2018. – P. 467–493. DOI: https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.13554.
- Downloads
- Published
- 2026-11-09
- Section
- Maqolalar
- License
-
Copyright (c) 2026 QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
