Kokand university

MAKONIY IDENTITET HAQIDA MULOHAZALAR

Authors
  • Abdulazizbek Qodirov

    Qo‘qon universiteti Andijon filiali dotsenti, PhD

Keywords:
Array
Abstract

Maqolada makoniy identitet tushunchasining nazariy mazmuni hamda uning badiiy adabiyotdagi asosiy vazifalari tahlil qilinadi. Ingliz tilidagi ilmiy adabiyotlarda place-identity sifatida shakllangan tushuncha shaxsning muayyan joy, hudud, uy, Vatan yoki madaniy makon bilan bog‘liq xotira, mansublik va o‘zlik tasavvurlarini ifodalashi bilan izohlanadi. Adabiy matnda esa makon faqat voqea sodir bo‘ladigan fon emas, balki qahramonning kimligini belgilovchi, uning xotirasini faollashtiruvchi, qadriyatlarini tartibga soluvchi va “o‘z–begona” munosabatini yuzaga chiqaruvchi semantik tizim sifatida namoyon bo‘ladi. Tadqiqotda H. Proshansky, A. Fabian va R. Kaminoffning place-identity konsepsiyasi, Yi-Fu Tuanning makon va joy haqidagi fenomenologik qarashlari, G. Bachelardning intim makon poetikasi, E. Relphning joy va joysizlik talqini, H. Lefebvrening makonning ijtimoiy ishlab chiqarilishi haqidagi nazariyasi, M. Baxtinning xronotop konsepsiyasi hamda B. Westphal va R. T. Tallyning geokritik yondashuvlari metodologik tayanch sifatida qo‘llanadi. Maqolada badiiy makonning uy, Vatan, mahalla, shahar, yo‘l, chegara va g‘urbat kabi modellari ajratilib, ularning identifikatsion, mnemonik, aksiologik, psixologik-emotsional, narrativ-kompozitsion, chegaraviy-differensial va transformativ funksiyalari tizimlashtiriladi. Tahlil natijasida makoniy identitet qahramon yoki lirik subyektning tayyor xususiyati emas, balki makon bilan kechadigan tajriba, xotira, yo‘qotish, qaytish, ko‘chish va mansublik jarayonlarida shakllanuvchi dinamik poetik hodisa ekani asoslanadi.

References

1. Proshansky H.M., Kaminoff R. Place-identity: Physical world socialization of the self // Journal of Environmental Psychology. – 1983. – Vol. 3, No. 1. – P. 57–83.

2. Tuan Yi-Fu. Space and Place: The Perspective of Experience. – Minneapolis: University of Minnesota Press, 1977. – 235 p.

3. Bachelard G. The Poetics of Space / trans. by Maria Jolas. – Boston: Beacon Press, 1994. – 241 p.

4. Relph E. Place and Placelessness. – London: Pion, 1976. – 156 p.

5. Lefebvre H. The Production of Space / trans. by Donald Nicholson-Smith. – Oxford: Blackwell, 1991.

6. Bakhtin M.M. Forms of Time and of the Chronotope in the Novel: Notes toward a Historical Poetics // The Dialogic Imagination: Four Essays / ed. by M. Holquist; trans. by C. Emerson and M. Holquist. – Austin: University of Texas Press, 1981. – P. 84–258.

7. Westphal B. Geocriticism: Real and Fictional Spaces / trans. by Robert T. Tally Jr. – New York: Palgrave Macmillan, 2011. – 192 p.

8. Tally R.T. Jr. Spatiality. – London; New York: Routledge, 2013. – 192 p.

9. Quronov D. Adabiyot nazariyasi asoslari. – Toshkent: Akademnashr, 2018. – 480 b.

10. Quronov D., Mamajonov Z., Sheraliyeva M. Adabiyotshunoslik lug‘ati / D. Quronov umumiy tahriri ostida. – Toshkent: Akademnashr, 2010. – 400 b.

Published
2026-10-05
Section
Maqolalar
License

Copyright (c) 2026 QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

How to Cite

MAKONIY IDENTITET HAQIDA MULOHAZALAR. (2026). QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI, 19(B), 234-237. https://doi.org/10.54613/adjkgf20