NAVOIY BADIIY TAFAKKURIDA PARVONA: OBRAZ, RAMZ VA POETIK MA’NO
DOI:
https://doi.org/10.54613/ku.v19iA.1840Keywords:
sham, parvona, obraz, tasavvuf, mutasavvif, oshiq, ishq, nur, o‘t, tashbeh, ramz, orif, egrilik, obidAbstract
Sharq mumtoz adabiyotida obraz tizimi, timsollar va tashbehlar muhim ahamiyatga egadir. Ko‘plab mutasavvif shoirlar o‘zlarining so‘z qo‘llash mahoratlarini ko‘rsatish uchun she’riy san’atlar, timsollar va obrazdan unumli foydalangan. Obraz shoirning fikri, qarashlari, tasavvurlarini gavdalantiradi. Qolaversa, shoirlar bir obrazni turli ma’nolarda qo‘llash orqali asar badiiyligi, tasvir ta’sirchanligini, shoirlik mahoratini ko‘rsatishgan. Bir obrazni ko‘plab ma’nolarda qo‘llash ijodkorning badiiy so‘zdan qay darajada foydalana olishi, uning maqsadini aniqroq ifodalashga xizmat qiladi. Ular orasida parvona obrazi boshqalardan alohida ajralib turadi.
Tasavvuf adabiyotining ko‘plab namoyandalari singari Alisher Navoiy ijodida ham bu obrazni bir qator ma’nolarda qo‘llanilganligini ko‘ramiz. Ushbu maqolada shoirning ijodida uchraydigan parvona obrazining oshiq timsoli sifatida gavdalantirilmagan baytlar tahlil qilingan. Obrazning asardagi o‘rni, badiiy tasvirdagi ahamiyati, ijodkor maqsadini yuzaga chiqarishdagi ishtiroki o‘rganilgan. Parvona obrazi ilm, egrilik, do‘st, yulduz, qushlar, Hazrati Ibrohim timsoli sifatida qo‘llanilganda ijodkorning maqsadini qay darajada ochib berishi va obrazning o‘ziga xosliklari tahlillar orqali ko‘rsatib berilgan.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Alisher Navoiy. Layli va Majnun: doston. – Toshkent: G‘afur G‘ulom namidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2020. – 344 b.
2. Алишер Навоий. Ҳайратул-аброр [Таҳрир ҳайъати: А.Қаюмов ва бошқ., Сўзбоши муаллифи А.Ҳайитметов; Масъул муҳаррир.: В.Раҳмонов]. – Тошкент: Адабиёт ва санъат нашриёти, 1989. – 352 б. – (Ўзбек адабиёти бўстони).
3. Алишер Навоий. Фарҳод ва Ширин: (Насрий баёни билан) / [Таҳрир ҳайъати: А.Қаюмов ва бошқ., Тузувчи: А.Эркинов; Масъул муҳаррир.: В.Раҳмонов]. – Тошкент: Адабиёт ва санъат нашриёти, 1989. 592 б. (Ўзбек адабиёти бўстони).
4. Алишер Навоий. Садди Искандарий: (Насрий баёни билан) / [Таҳрир ҳайъати: А.Қаюмов ва бошқ., Масъул муҳаррир.: Қ.Тоҳиров]. – Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги нашриёт-матбаа бирлашмаси. 1991, – 832 б. – (Ўзбек адабиёти бўстони).
5. Алишер Навоий. Мукаммал асарлар тўплами. Йигирма томлик. Учинчи том. – Тошкент: Фан, 1988. 616 б.
6. Ҳаққулов И.Ч. Ўзбек тасаввуф шеъриятининг шаклланиши ва тврвққиёти ( ғоявийлик, издошлик, образлар олами) ф.ф.д.дис. Т: – 1995, 282 б.
7. Ҳаққулов И. Тасаввуф ва шеърият. – Т.: Адабиёт ва санъат нашриёти, 1991. – 184 б.
8. Ҳаққулов И.Ч. Ўзбек тасаввуф шеъриятининг шаклланиши ва тврвққиёти ( ғоявийлик, издошлик, образлар олами) ф.ф.д.дис. Т: – 1995, 282 б.
9. Рафиддинов С.С. Атойининг поэтик маҳорати. Ф.ф.н.дис. Т: – 1993, 156 б.
10. Мамадалиева З.У. Алишер Навоийнинг “Лисон ут-тайр” достонидаги рамзий образлар тизими. Ф.ф.н.дис. Т: – 2011, 177 б .
11. Матёқубова Т.Р. Огаҳий шеъриятида анъанавий образлар талқини. Ф.ф.н.дис. Т: – 2001, 134 б.
12. Қобилова З.Б. Амирий ва унинг адабий фарлияти. ф.ф.н.дис. Т: – 2007, 134 б .
13. Бозорова Н.П. Алишер Навоий ғазалларида кўнгил образи (“Бадое ул-бидоя” девони асосида). Ф.ф.н.дис. Т: – 2002, 135 б .
14. Nodir Ramazonov. Alisher Navoiy ijodida faqr talqini va faqir obrazi. F.f.f.d.dis. T: – 2019, 146 b.
15. Xolboyeva M.U. Alisher Navoiy ijodida gul va bulbul obrazi. F.f.f.d.dis. T: – 2025, 131 b.
16. Шарипов Ш. Алишер Навоий “Лисон ут-тайр” достонининг генезиси ва ғоявий-бадиий хусусиятлари. – Тошкент. Фан, 1982. – 94 б.
17. Олимов С. Ишқ, ошиқ ва маъшуқ. – Тошкент. Фан, 1992. – 80 б.
18. Ҳаққулов И. Тасаввуф ва шеърият. – Т.: Адабиёт ва санъат нашриёти, 1991. – 184 б.
19. Ҳаққулов И. Навоийга қайтиш 5-китоб [Матн]: публицистика / – Тошкент. “Tafakkur” МЧЖ, 2024. – 128 б.
Downloads
Published
Iqtiboslik olish
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.