XIX ASR OXIRI – XX ASR BOSHLARIDA TURKISTON JADID MAKTABLARIDA TAʼLIM MAZMUNI VA OʻQITISH METODLARINING EVOLYUTSIYASI: TARIXIY-PEDAGOGIK TAHLIL
DOI:
https://doi.org/10.54613/ku.v18iC.1839Keywords:
jadidchilik, usuli jadid, usuli savtiya, taʼlim mazmuni, oʻqitish metodlari, sinf-dars tizimi, darslik, axloqiy tarbiya, Turkiston, pedagogika tarixi.Abstract
Maqolada XIX asr oxiri – XX asr boshlarida Turkiston oʻlkasida faoliyat yuritgan “usuli jadid” maktablarida taʼlim mazmuni va oʻqitish metodlarining shakllanish va rivojlanish jarayoni tarixiy-pedagogik nuqtai nazardan tahlil qilingan. Jadid darsliklari, maʼrifatparvarlarning pedagogik asarlari, rasmiy hisobotlar va tarixshunoslik adabiyotlari asosida jadid maktablarining toʻrt bosqichli davrlashtirilishi taklif etilgan. Anʼanaviy maktab, jadid maktabi va rus-tuzem maktablari maqsad, mazmun, oʻqitish usuli, tashkiliy shakl va baholash mezonlari boʻyicha qiyoslangan. Natijalar jadid maktabi Sharq axloqiy-maʼrifiy anʼanasini sinf-dars tizimi va tovush metodi kabi zamonaviy didaktik vositalar bilan uygʻunlashtirgan “gibrid modernizatsiya” modeli boʻlganini koʻrsatadi. Jadid pedagogik merosidan zamonaviy taʼlimda foydalanish boʻyicha takliflar berilgan.
Maqolada XIX asr oxiri – XX asr boshlarida Turkiston oʻlkasidagi “usuli jadid” maktablarining taʼlim mazmuni va oʻqitish metodlari tarixiy-pedagogik nuqtai nazardan tahlil qilinib, ularning toʻrt bosqichli davrlashtirilishi taklif etilgan. Shuningdek, anʼanaviy maktab, jadid maktabi va rus-tuzem maktablarini qiyosiy oʻrganish asosida jadid maktabi Sharq axloqiy-maʼrifiy anʼanasini zamonaviy didaktik vositalar bilan uygʻunlashtirgan “gibrid modernizatsiya” modeli boʻlgani koʻrsatib berilgan.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Avloniy A. Turkiy guliston yoxud axloq. – Toshkent, 1913. [Zamonaviy yozuvdagi matni: URL: https://ziyouz.uz/ozbek-nasri/abdulla-avloniy/abdulla-avloniy-turkiy-guliston-yoxud-axloq/]
2. Бендриков К. Е. Очерки по истории народного образования в Туркестане (1865–1924 годы). – М.: Изд-во АПН РСФСР, 1960.
3. Dolimov U. Turkistonda jadid maktablari. – Toshkent: Universitet, 2006.
4. Коменский Я. А. Великая дидактика // Коменский Я. А. Избранные педагогические сочинения: в 2 т. – Т. 1. – М.: Педагогика, 1982.
5. Пален К. К. Отчёт по ревизии Туркестанского края, произведённой по высочайшему повелению сенатором гофмейстером графом К. К. Паленом. Учебное дело. – СПб., 1910.
6. Qosimov B. Milliy uygʻonish: jasorat, maʼrifat, fidoyilik. – Toshkent: Maʼnaviyat, 2002.
7. Allworth E. A. The Modern Uzbeks: From the Fourteenth Century to the Present. A Cultural History. – Stanford: Hoover Institution Press, 1990.
8. Kamp M. The New Woman in Uzbekistan: Islam, Modernity, and Unveiling under Communism. – Seattle: University of Washington Press, 2006.
9. Khalid A. Printing, Publishing, and Reform in Tsarist Central Asia // International Journal of Middle East Studies. – 1994. – Vol. 26, No. 2. – P. 187–200.
10. Khalid A. The Politics of Muslim Cultural Reform: Jadidism in Central Asia. – Berkeley: University of California Press, 1998.
11. Khalid A. Making Uzbekistan: Nation, Empire, and Revolution in the Early USSR. – Ithaca: Cornell University Press, 2015.
12. Lazzerini E. J. Ismail Bey Gasprinskii and Muslim Modernism in Russia, 1878–1914: PhD dissertation. – Seattle: University of Washington, 1973.
13. Popkewitz T. S. (ed.). Inventing the Modern Self and John Dewey: Modernities and the Traveling of Pragmatism in Education. – New York: Palgrave Macmillan, 2005.
14. Steiner-Khamsi G. (ed.). The Global Politics of Educational Borrowing and Lending. – New York: Teachers College Press, 2004.
15. Tuna M. Imperial Russia’s Muslims: Islam, Empire and European Modernity, 1788–1914. – Cambridge: Cambridge University Press, 2015.
Downloads
Published
Iqtiboslik olish
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.