ME’YOR VA VARIANTLILIKNING O‘ZARO MUNOSABATI
DOI:
https://doi.org/10.54613/ku.v16i.1837Keywords:
me’yor, variant, variantlilik, kodifikatsiya, uzus, adabiy til, dinamik muvozanat, til siyosati.Abstract
Maqolada adabiy til me’yori va variantlilik hodisasining o‘zaro munosabati nazariy hamda amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Me’yor statik taqiqlar yig‘indisi tarzida emas, balki muqobil shakllar orasidan ijtimoiy-kommunikativ tanlov asosida qaror topadigan dinamik muvozanat tizimi sifatida talqin etiladi. Praga lingvistik to‘garagi, E.Koseriu nazariyasi, rus va o‘zbek me’yorshunosligi qarashlarini qiyoslash asosida variantlarning fonetik, morfologik, leksik va orfografik sathlardagi namoyon bo‘lishi o‘zbek adabiy tili materialida yoritiladi, ingliz tilidan qiyosiy parallellar keltiriladi. Variantlilik me’yorning buzilishi emas, aksincha, uning taraqqiyot manbai ekani asoslanadi.
Tadqiqotda adabiy til me’yorining shakllanishi va barqarorlashuvida sotsiolingvistik yondashuv asosida ijtimoiy omillarning o‘rni ochib beriladi, shuningdek globallashuv jarayonida o‘zbek va ingliz tillaridagi me’yoriy o‘zgarishlar qiyosiy baholanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. O‘zbekiston Respublikasining “Davlat tili haqida”gi Qonuni. – 1989-yil 21-oktabr.
2. O‘zbekiston Respublikasining “Lotin yozuviga asoslangan o‘zbek alifbosini joriy etish to‘g‘risida”gi Qonuni. – 1993-yil 2-sentabr.
3. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “O‘zbek tilining asosiy imlo qoidalarini tasdiqlash to‘g‘risida”gi 339-son qarori. – 1995-yil 24-avgust.
4. Бегматов Э., Маматов А. Адабий норма назарияси. 1-қисм. – Тошкент: Наврўз, 1997.
5. O‘zbek tilining izohli lug‘ati. 5 jildlik. – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2006–2008.
6. Қўнғуров Р., Бегматов Э., Тожиев Ё. Нутқ маданияти ва услубият асослари. – Тошкент: Ўқитувчи, 1992.
7. Горбачевич К.С. Вариантность слова и языковая норма. – Л.: Наука, 1978.
8. Ицкович В.А. Языковая норма. – М.: Просвещение, 1968.
9. Культура русской речи / Под ред. Л.К. Граудиной, Е.Н. Ширяева. – М.: НОРМА–ИНФРА·М, 1998.
10. Скворцов Л.И. Теоретические основы культуры речи. – М.: Наука, 1980.
11. Солнцев В.М. Вариантность как общее свойство языковой системы // Вопросы языкознания. – 1984. – № 2. – С. 31–42.
12. Bartsch R. Norms of Language: Theoretical and Practical Aspects. – London; New York: Longman, 1987.
13. Coseriu E. Sistema, norma y habla. – Montevideo, 1952.
14. Havránek B. Úkoly spisovného jazyka a jeho kultura // Spisovná čeština a jazyková kultura. – Praha: Melantrich, 1932.
15. Karasik V. I., Egamnazarova D. S. Innovative Lexical Patterns in Modern English //XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYALAR. – 2024. – Т. 1. – №. 1. – С. 34-41.
16. Labov W. Sociolinguistic Patterns. – Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 1972.
17. Mathesius V. O požadavku stability ve spisovném jazyce // Spisovná čeština a jazyková kultura. – Praha: Melantrich, 1932.
18. Milroy J., Milroy L. Authority in Language: Investigating Language Prescription and Standardisation. – London: Routledge & Kegan Paul, 1985.
19. Weinreich U., Labov W., Herzog M.I. Empirical Foundations for a Theory of Language Change // Directions for Historical Linguistics / Ed. by W.P. Lehmann, Y. Malkiel. – Austin: University of Texas Press, 1968. – P. 95–195.
Downloads
Published
Iqtiboslik olish
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.