BADIIY NASRDA EKZISTENSIAL INQIROZ VA TANLOV MUAMMOSI: YEVROPA ADABIYOTSHUNOSLIGIDA NAZARIY TALQINLAR

BADIIY NASRDA EKZISTENSIAL INQIROZ VA TANLOV MUAMMOSI: YEVROPA ADABIYOTSHUNOSLIGIDA NAZARIY TALQINLAR

Authors

  • Muxlisa Abdimurodova Mustaqil izlanuvchi.

DOI:

https://doi.org/10.54613/ku.v19iA.1817

Keywords:

ekzistensializm, ekzistensial inqiroz, tanlov muammosi, Yevropa adabiyotshunosligi, absurd, begonalashuv, mas’uliyat, Jean-Paul Sartre, Albert Kamus, narrativ poetika.

Abstract

Ushbu ilmiy maqolada XX asr Yevropa badiiy nasrida ekzistensial inqiroz va tanlov muammosining paydo bo‘lishi, uning nazariy-falsafiy asoslari hamda poetik xususiyatlari adabiyotshunoslik nuqtai nazaridan tahlil qilinadi. Tadqiqotda Soren Kierkegaard, Jean-Paul Sartre, Albert Kamus va Martin Xaydigger kabi mutafakkirlarning falsafiy konsepsiyalari badiiy matn strukturasi bilan qiyosiy o‘rganilgan. Maqolada insonning o‘zligini anglash jarayonidagi ruhiy iztiroblari, begonalashuv hodisasi, absurd kontseptsiyasi va fojiaviy tanlov masalasi adabiy kategoriya sifatida asoslab berilgan. Narrativ strategiyalar, “anglash oqimi” hamda ichki monologlarning badiiy funksiyasi o‘rganilib, zamonaviy nasrdagi inson konsepsiyasining Yevropa adabiy an’analaridagi nazriy talqinlari umumlashtiriladi. Shuningdek, maqolada ekzistensial inqirozning badiiy obraz yaratish, konfliktni tashkil etish va narrativ struktura shakllanishidagi o‘rni ochib beriladi. Qahramonning ichki kechinmalari, qaror qabul qilish jarayoni va tashqi muhit bilan munosabati o‘rtasidagi bog‘liqlik asosida ekzistensial holatlarning poetik mexanizmlari aniqlanadi. Tadqiqotda Yevropa nasrida shakllangan ushbu badiiy tamoyillarning keyingi adabiy jarayonlarga ta’siri hamda inson konsepsiyasini yangicha talqin etishdagi ahamiyati umumlashtiriladi.

Foydalanilgan adabiyotlar:

1. Camus, A. (1955). The Myth of Sisyphus and Other Essays. Translated by Justin O‘Brien. New York: Vintage Books. – 212 p.

2. Camus, A. (1989). The Stranger. Translated by Matthew Ward. New York: Vintage International. – 123 p.

3. Heidegger, M. (1962). Being and Time. Translated by John Macquarrie&Edward Robinson. London: SCM Press. – 589 p.

4. Kafka, F. (2014). The Metamorphosis and Other Stories. London: Penguin Classics. – 304 p.

5. Kierkegaard, S. (1983). Fear and Trembling / Repetition. Edited and translated by Howard V. Hong and Edna H. Hong. Princeton: Princeton University Press. – 390 p.

6. Macquarrie, J. (1972). Existentialism. New York: Penguin Books. – 304 p.

7. Sartre, J.-P. (1956). Being and Nothingness: A Phenomenological Essay on Ontology. Translated by Hazel E. Barnes. New York: Philosophical Library. – 722 p.

8. Sartre, J.-P. (2007). Existentialism is a Humanism. Translated by Carol Macomber. New Haven: Yale University Press. – 108 p.

9. Bart, R. (1989). Nol darajali yozuv (Le Degré zéro de l’écriture). Moskva: Progress. – 168 b.

10. Eshonqul, N. (2018). Mendagi Men: Badiiy va falsafiy esselar. Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi. – 256 b.

11. Jo‘rayev, N. (2018). Jahon adabiyotida ekzistensializm va uning poetik ko‘rinishlari. Adabiyotshunoslik masalalari, №2, 45-52-b.

12. Qo‘shjonov, M. (2000). XX asr adabiyoti va inson psixologiyasi. Toshkent: Fan. – 198 b.

Published

2026-08-19

Iqtiboslik olish

Abdimurodova, M. (2026). BADIIY NASRDA EKZISTENSIAL INQIROZ VA TANLOV MUAMMOSI: YEVROPA ADABIYOTSHUNOSLIGIDA NAZARIY TALQINLAR. QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI, 19(A), 226–229. https://doi.org/10.54613/ku.v19iA.1817
Loading...