XX ASR IKKINCHI YARMI AMERIKA TARIXIY ROMANINING RIVOJLANISH BOSQICHLARI VA POETIK TRANSFORMATSIYASI

XX ASR IKKINCHI YARMI AMERIKA TARIXIY ROMANINING RIVOJLANISH BOSQICHLARI VA POETIK TRANSFORMATSIYASI

Authors

  • Nurali Boqiyev Is’hoqxon Ibrat nomidagi Namangan davlat chet tillari instituti mustaqil tadqiqotchisi.

DOI:

https://doi.org/10.54613/ku.v19iA.1803

Keywords:

Amerika tarixiy romani, davrlashtirish, poetik transformatsiya, tarixiy narrativ, revizionizm, postmodernizm, multikulturalizm, tarixiy xotira, travma, milliy identiklik.

Abstract

Maqolada XX asr ikkinchi yarmidagi Amerika tarixiy romanining rivojlanish bosqichlari va poetik transformatsiyasi tahlil qilinadi. 1950–2000-yillardagi ijtimoiy-siyosiy va madaniy o‘zgarishlarning janrga ta’siri, rasmiy milliy narrativning qayta ko‘rib chiqilishi, muqobil tarixiy ovozlarning kuchayishi, postmodernistik strategiyalar hamda tarixiy xotira va travma muammolarining badiiy talqini yoritiladi. Tadqiqotda janr taraqqiyoti 1950-1965, 1965-1979, 1980-1992 va 1992-2000-yillar bosqichlari asosida tavsiflanadi. Jon Bart, Tomas Pinchon, Uilyam Stayron, E.L.Doktorou, Toni Morrison va Kormak Makkarti asarlari misolida tarixiy narrativning an’anaviy modeldan revizionistik, postmodernistik va xotiraga yo‘naltirilgan shakllarga o‘tishi ko‘rsatiladi. Tadqiqotning ilmiy ahamiyati Amerika tarixiy romanining rivojlanishini faqat xronologik ketma-ketlik asosida emas, balki tarixiy ong va poetik dominantlarning almashinuvi nuqtayi nazaridan izohlash bilan belgilanadi. Maqolada tarixiy fakt va badiiy to‘qima munosabati, muqobil tarixiy ovozlarning shakllanishi, fragmentar va ko‘p ovozli narrativ, tarixiy xotira hamda travmaning badiiy ifodasi o‘zaro bog‘liq poetik hodisalar sifatida ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, Amerika tarixiy romanida milliy miflarning qayta talqin qilinishi, marginal guruhlar tajribasining tarixiy narrativga kiritilishi va tarixni anglashning subyektivlashuvi janr transformatsiyasining muhim omillari sifatida asoslanadi. Ushbu yondashuv XX asr oxiriga kelib tarixiy romanning o‘tmishni tasvirlash vositasidan tarixiy haqiqat, xotira va milliy identiklikni tanqidiy qayta anglash vositasiga aylanganini ko‘rsatadi.

Foydalanilgan adabiyotlar:

1. Засурский Я. Н. Американская литература XX века. 2-е изд. – М.: Изд-во МГУ, 1984. – 503 с. URL: https://www.studmed.ru/zasurskiy-ya-n-amerikanskaya-literatura-xx-veka_ad01cd7e288.html

2. Nadel A. Containment Culture: American Narratives, Postmodernism, and the Atomic Age. – Durham: Duke University Press, 1995. – 352 p. DOI: 10.1215/9780822381976. URL: https://www.dukeupress.edu/containment-culture

3. White H. Tropics of Discourse: Essays in Cultural Criticism. – Baltimore: Johns Hopkins University Press, 1978. URL: https://www.press.jhu.edu/books/title/2950/tropics-discourse

4. Hutcheon L. A Poetics of Postmodernism: History, Theory, Fiction. – New York; London: Routledge, 1988. – 288 p. URL: https://www.routledge.com/A-Poetics-of-Postmodernism-History-Theory-Fiction/Hutcheon/p/book/9780415007061

5. Wesseling E. Writing History as a Prophet: Postmodernist Innovations of the Historical Novel. – Amsterdam; Philadelphia: John Benjamins, 1991. – 218 p. URL: https://benjamins.com/catalog/upal.26

6. Rushdy A. H. A. Neo-slave Narratives: Studies in the Social Logic of a Literary Form. – New York: Oxford University Press, 1999. DOI: 10.1093/oso/9780195125337.001.0001. URL: https://academic.oup.com/book/48688

7. Peterson N. J. Against Amnesia: Contemporary Women Writers and the Crises of Historical Memory. – Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 2001. – 256 p. URL: https://www.pennpress.org/9780812235944/against-amnesia/

8. Elias A. J. Sublime Desire: History and Post-1960s Fiction. – Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2003. URL: https://www.press.jhu.edu/books/title/2412/sublime-desire

9. de Groot J. The Historical Novel. – London; New York: Routledge, 2010. – 208 p. URL: https://www.routledge.com/The-Historical-Novel/DeGroot/p/book/9780415426626

10. Barth J. The Sot-Weed Factor. – Garden City, NY: Doubleday, 1960. URL: https://search.worldcat.org/title/1432878

11. Pynchon T. V. – Philadelphia: J. B. Lippincott, 1963. URL: https://www.penguinrandomhouse.com/books/312578/v-by-thomas-pynchon/

12. Styron W. The Confessions of Nat Turner. – New York: Random House, 1967. URL: https://www.penguinrandomhouse.com/books/175065/the-confessions-of-nat-turner-by-william-styron/

13. Doctorow E. L. Ragtime. – New York: Random House, 1975. URL: https://www.penguinrandomhouse.com/books/41529/ragtime-by-e-l-doctorow/9780812978186/

14. Haley A. Roots: The Saga of an American Family. – Garden City, NY: Doubleday, 1976. URL: https://www.hachettebookgroup.com/titles/alex-haley/roots/9780306824869/

15. McCarthy C. Blood Meridian; or, The Evening Redness in the West. – New York: Random House, 1985. URL: https://www.penguinrandomhouse.com/books/110472/blood-meridian-by-cormac-mccarthy/

16. Morrison T. Beloved. – New York: Alfred A. Knopf, 1987. URL: https://www.penguinrandomhouse.com/books/117647/beloved-pulitzer-prize-winner-by-toni-morrison/

17. Morrison T. Jazz. – New York: Alfred A. Knopf, 1992. URL: https://www.penguinrandomhouse.com/books/843031/jazz-by-toni-morrison/

18. Pynchon T. Mason & Dixon. – New York: Henry Holt and Company, 1997. URL: https://www.penguinrandomhouse.com/books/312582/mason-and-dixon-by-thomas-pynchon/9781101594643/

Published

2026-08-19

Iqtiboslik olish

Boqiyev, N. (2026). XX ASR IKKINCHI YARMI AMERIKA TARIXIY ROMANINING RIVOJLANISH BOSQICHLARI VA POETIK TRANSFORMATSIYASI. QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI, 19(A), 175–178. https://doi.org/10.54613/ku.v19iA.1803
Loading...