NEMIS VA O‘ZBEK MAQOLLARIDA HAYVON VA O‘SIMLIK NOMLARINING STRUKTUR-TIPOLOGIK TAHLILI

NEMIS VA O‘ZBEK MAQOLLARIDA HAYVON VA O‘SIMLIK NOMLARINING STRUKTUR-TIPOLOGIK TAHLILI

Authors

  • Malika Raximova Abu Rayhon Beruniy nomidagi Urganch davlat universiteti tayanch doktoranti.

DOI:

https://doi.org/10.54613/ku.v19iA.1802

Keywords:

paremiologiya, maqol, nemis tili, o‘zbek tili, zoonim, fitonim, hayvon nomlari, o‘simlik nomlari, struktur-tipologik tahlil, qiyosiy tahlil, paremiologik birlik, grammatik model, struktur xususiyat.

Abstract

Mazkur maqolada nemis va o‘zbek maqollarida uchraydigan hayvon hamda o‘simlik nomlarining struktur-tipologik xususiyatlari qiyosiy jihatdan tahlil qilinib, ularning paremiologik birliklar tarkibidagi grammatik qurilishi, sintaktik mavqei va mazmuniy vazifalari yoritiladi. Shuningdek, zoonim va fitonim komponentli maqollarning ikki tilda shakllanish modellari, struktur o‘xshashlik va tafovutlari hamda milliy tafakkur bilan bog‘liq tipologik belgilarini aniqlash orqali nemis va o‘zbek paremiologik tizimlarining o‘ziga xos jihatlari ochib beriladi. Tahlil jarayonida zoonim va fitonim komponentlarning maqol tarkibidagi sintaktik mavqei, grammatik shakllanishi, semantik yuklamasi hamda obraz yaratish imkoniyatlariga alohida e’tibor qaratiladi. Nemis va o‘zbek tillaridagi paremiologik birliklarning qiyosi orqali umumiy struktur modellar bilan bir qatorda, har bir tilning grammatik tabiati va milliy-madaniy tajribasi bilan belgilanadigan o‘ziga xos qurilishlar ham aniqlanadi. Shuningdek, hayvon va o‘simlik nomlarining nominativ ma’nodan ko‘chma, baholovchi va ramziy ma’noga o‘tish xususiyatlari, ularning maqolning umumlashgan mazmunini shakllantirishdagi ishtiroki ham yoritiladi. Mazkur yondashuv zoonim va fitonimlarni ikki til paremiologiyasida faoliyat ko‘rsatuvchi struktur-semantik hamda lingvomadaniy birliklar sifatida baholash imkonini beradi.

Foydalanilgan adabiyotlar:

1. Фёдорова Т. В. Особенности функционирования и интонационного оформления английских зооморфных пословиц и поговорок: автореферат диссертации кандидата филологических наук. –Иваново, 2001. –18 с.

2. Галимуллина Р. И. Когнитивно-семантический анализ структуры паремий с компонентом-зоонимом в татарском, русском и английском языках // Филологические науки. Вопросы теории и практики. –2021. –Т. 14. –№ 8. –С. 2602–2606.

3. Галимуллина Р. И., Кулькова М. А. Когнитивно-дискурсивное изучение паремиологических единиц с компонентом-зоонимом в английском и русском языках // Филология и культура. –2015. –№ 3 (41). –С. 82–89.

4. Киприянова А. А. Функциональные особенности зооморфизмов: на материале фразеологии и паремиологии русского, английского, французского и новогреческого языков: диссертация кандидата филологических наук. –Краснодар, 2002. –217 с.

5. Киприянова А. А. Функциональные особенности зооморфизмов: на материале фразеологии и паремиологии русского, английского, французского и новогреческого языков: автореферат диссертации кандидата филологических наук. –Краснодар, 2005. –23 с.

6. Кулькова М. А. Гетерогенные явления в паремиологической системе немецкого языка // Русская германистика: ежегодник Российского союза германистов. –Москва, 2013. –Т. 10. –С. 328–336.

7. Mirzayev T., Musoqulov A., Sarimsoqov B. O‘zbek xalq maqollari. –Toshkent: Sharq, 2005. –512 b.

8. Mirzayev T., Musoqulov A., Sarimsoqov B., Turdimov Sh. O‘zbek xalq maqollari. –Toshkent: Sharq, 2019. –512 b.

9. Ошева Е. А. Лингвокультурная специфика паремиологического пространства: на материале русского и английского языков: диссертация кандидата филологических наук. –Пермь, 2013. –215 с.

10. Ошева Е. А. Лингвокультурная специфика паремиологического пространства: на материале русского и английского языков: автореферат диссертации кандидата филологических наук. –Пермь, 2013. –21 с.

11. Пермяков Г. Л. Основы структурной паремиологии. –Москва: Наука, 2004. –236 с.

12. Шомақсудов Ш., Шораҳмедов Ш. Маънолар махзани. –Тошкент: Ўзбекистон миллий энциклопедияси, 2001. –448 б.

13. Шомақсудов Ш., Шораҳмедов Ш. Маънолар махзани. –Тошкент: Ўзбекистон миллий энциклопедияси, 2018. –448 б.

14. Цинеккер Т. Г., Кулькова М. А. Проблема становления паремиологии в Германии // Бодуэновские чтения: труды и материалы Международной научной конференции. –Казань, 2015. –С. 347–348.

15. Завалишина Ю. Г. Зоонимы и фитонимы в русской и английской паремиологии в аспекте этнического менталитета: диссертация кандидата филологических наук. –Курск, 2006. –126 с.

Published

2026-08-19

Iqtiboslik olish

Raximova, M. (2026). NEMIS VA O‘ZBEK MAQOLLARIDA HAYVON VA O‘SIMLIK NOMLARINING STRUKTUR-TIPOLOGIK TAHLILI. QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI, 19(A), 170–174. https://doi.org/10.54613/ku.v19iA.1802
Loading...