O‘ZBEK PAREMIOLOGIYASIDA “JASORAT” KONSEPTINING IFODALANISHI
DOI:
https://doi.org/10.54613/ku.v18iС.1722Keywords:
jasorat, konsept, paremiologiya, maqol, matal, lingvokulturologiya, kognitiv tilshunoslik, semantik maydon, ma’naviyat, milliy qadriyatlar, aksiologiya.Abstract
Mazkur maqolada o‘zbek paremiologik fondida “jasorat” konseptining lingvokulturologik, kognitiv va aksiologik xususiyatlari tadqiq etiladi. Tadqiqot obyekti sifatida o‘zbek xalq maqollari va matallari tanlanib, ularda jasorat konseptining verbalizatsiyasi, semantik tuzilishi hamda milliy-madaniy mazmuni tahlil qilinadi. Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, jasorat konsepti o‘zbek xalqining ma’naviy qadriyatlari tizimida markaziy o‘rinlardan birini egallaydi. Paremiologik birliklarda ushbu konsept mardlik, matonat, qat’iyat, fidoyilik, sabr-toqat va vatanparvarlik kabi tushunchalar bilan uzviy bog‘langan holda namoyon bo‘ladi. Shuningdek, maqol va matallar xalqning tarixiy xotirasi, ijtimoiy tajribasi hamda axloqiy me’yorlarini aks ettiruvchi muhim lingvomadaniy vosita sifatida xizmat qilishi aniqlandi. Tadqiqot davomida o‘zbek paremiologik birliklarida jasorat konseptining nafaqat individual fazilat, balki ijtimoiy va madaniy ahamiyatga ega bo‘lgan qadriyat sifatida shakllanganligi aniqlandi. Maqollar tarkibida ushbu konseptning konseptual maydoni tahlil qilinib, uning milliy tafakkurdagi o‘rni hamda boshqa ma’naviy tushunchalar bilan semantik aloqalari ochib berildi. Shuningdek, jasorat konseptining paremiologik birliklarda metaforik va ramziy vositalar orqali ifodalanishi, uning xalqning ideal inson haqidagi tasavvurlari bilan bog‘liqligi yoritildi. Tadqiqot natijalari o‘zbek xalq maqollarining lingvomadaniy mazmunini chuqurroq anglash hamda milliy qadriyatlarning til vositasida aks etish mexanizmlarini aniqlashga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Azizxonov A. O‘zbek xalq maqollari. – Toshkent: Sharq, 2013. – 416 b.
2. Ashurova D., Galieva M. Cultural Linguistics. – Tashkent: Vneshinvestrom, 2019. – 256 p.
3. Jo‘rayev M. Folklor va etnografiya. – Toshkent: Fan, 2014. – 284 b.
4. Karimov S., Quronov D. Lingvokulturologiya asoslari. – Toshkent: Akademnashr, 2020. – 240 b.
5. Kövecses Z. Language, Mind and Culture: A Practical Introduction. – Oxford: Oxford University Press, 2006. – 397 p.
6. Maslova V.A. Lingvokulturologiya. – Moskva: Akademiya, 2001. – 208 s.
7. Safarov Sh. Kognitiv tilshunoslik. – Jizzax: Sangzor, 2006. – 220 b.
8. Umurov H. O‘zbek folklori va paremiologiyasi. – Toshkent: Fan, 2017. – 312 b.
9. Vorkachyov S.G. Kontsept kak bazovaya yedinitsa lingvokulturologii. – Volgograd: Peremena, 2004. – 236 s.
10. Stepanov Yu.S. Konstanty: Slovar russkoy kultury. – Moskva: Akademicheskiy Proyekt, 2004. – 992 s.
11. Mahmudov N. Tilning mukammal tadqiqi yo‘llarini izlab. – Toshkent: Mumtoz so‘z, 2012. – 168 b.
12. Saidov S. O‘zbek xalq maqollarining lingvopoetik xususiyatlari. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2018. – 224 b
Downloads
Published
Iqtiboslik olish
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.