RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA KICHIK BIZNESNING MOLIYAVIY BOSHQARUV TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH
DOI:
https://doi.org/10.54613/ku.v18iB.1681Keywords:
raqamli iqtisodiyot, kichik biznes, moliyaviy boshqaruv, fintech, naqdsiz to‘lovlar, moliyaviy qamrov, bulutli buxgalteriya, raqamli kreditlash, moliyaviy shaffoflik.Abstract
Maqolada raqamli iqtisodiyotga o‘tish jarayonida O‘zbekistondagi kichik biznes subyektlarining moliyaviy boshqaruv tizimini zamonaviylashtirish muammolari nazariy hamda amaliy nuqtai nazardan o‘rganilgan. Tadqiqotda Statistika agentligi, Markaziy bank va Jahon banki ma’lumotlari asosida kichik tadbirkorlikning iqtisodiyotdagi o‘rni, raqamli moliyaviy xizmatlarning tarqalish darajasi va ushbu jarayonni cheklovchi omillar tahlil qilingan. Muallif raqamli moliyaviy boshqaruv tizimining tarkibiy modelini taklif etib, naqdsiz hisob-kitob, bulutli buxgalteriya, raqamli kreditlash hamda sun’iy intellektga asoslangan tahlil bloklarini yagona kontur sifatida ko‘rib chiqadi. Olingan natijalar kichik korxonalarda moliyaviy intizom va shaffoflikni oshirish, moliyaviy resurslarga kirishni yengillashtirish bo‘yicha aniq tavsiyalar ishlab chiqishga imkon berdi. Shuningdek, tadqiqot natijalari raqamli texnologiyalarni joriy etish darajasi korxonalarning moliyaviy barqarorligi, operatsion samaradorligi va raqobatbardoshligiga bevosita ta’sir ko‘rsatishini tasdiqladi. Tahlillar asosida kichik biznes subyektlarida raqamli moliyaviy boshqaruv tizimlarini rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishlari, jumladan, moliyaviy savodxonlikni oshirish, axborot xavfsizligini kuchaytirish, elektron to‘lov infratuzilmasini takomillashtirish va davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini kengaytirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqildi. Tadqiqotning ilmiy yangiligi raqamli iqtisodiyot sharoitida kichik biznesning moliyaviy boshqaruv tizimini kompleks modernizatsiya qilishga qaratilgan integratsiyalashgan yondashuvni asoslashda namoyon bo‘ladi. Amaliy ahamiyati esa ishlab chiqilgan tavsiyalar va modelning kichik tadbirkorlik subyektlari hamda iqtisodiy siyosat yurituvchi tashkilotlar faoliyatida qo‘llanish imkoniyati bilan izohlanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktabrdagi PF-6079-son Farmoni. “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida. – Toshkent: Lex.uz, 2020.
2. O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi. O‘zbekiston Respublikasining 2025-yil yanvar–sentabr oylaridagi ijtimoiy-iqtisodiy holati: statistik axborot. – Toshkent: Stat.uz, 2025.
3. World Bank. The Global Findex Database 2025: Connectivity and Financial Inclusion in the Digital Economy. – Washington, D.C.: World Bank Group, 2025.
4. United Nations Development Programme (UNDP). Digital Economy of Uzbekistan: The State of Digital Entrepreneurship to Harness AI. – Tashkent: UNDP, 2025.
5. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. 2025-yilda naqd pul muomalasi sharhi. – Toshkent: Markaziy bank, 2026.
6. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 27-noyabrdagi moliyaviy texnologiyalarni rivojlantirishga doir 2025–2026-yillar dasturini tasdiqlash to‘g‘risidagi Farmoni. – Toshkent: Lex.uz, 2025.
7. Gomber P., Koch J.-A., Siering M. Digital finance and FinTech: current research and future research directions // Journal of Business Economics. – 2017. – Vol. 87(5). – P. 537–580.
8. Beck T., Demirgüç-Kunt A. Small and medium-size enterprises: Access to finance as a growth constraint // Journal of Banking & Finance. – 2006. – Vol. 30(11). – P. 2931–2943.
9. OECD. Financing SMEs and Entrepreneurs 2024: An OECD Scoreboard. – Paris: OECD Publishing, 2024.
10. Schumpeter J.A. The Theory of Economic Development. – Cambridge, MA: Harvard University Press, 1934.
11. KPMG Valuation and Consulting LLC. B2C Payments, POS Financing and BNPL in Uzbekistan. – Tashkent: KPMG, 2024.
12. Demirgüç-Kunt A., Klapper L., Singer D., Ansar S. The Global Findex Database 2021: Financial Inclusion, Digital Payments, and Resilience. – Washington, D.C.: World Bank, 2022.
13. Eshmurodov A.A. The role of financial technologies in driving economic development in emerging economies: the case of Uzbekistan. – Zenodo, 2025. – doi:10.5281/zenodo.17212417.
14. Alijonova R. Digital payment systems and financial inclusion: the case of Uzbekistan // International Journal of Artificial Intelligence. – 2025. – Vol. 13(6). – P. 1124–1131.
15. Arner D.W., Barberis J., Buckley R.P. The evolution of FinTech: a new post-crisis paradigm? // Georgetown Journal of International Law. – 2016. – Vol. 47. – P. 1271–1319.
16. Adilova S. Razvitie fintexa v Uzbekistane: sovremennoe sostoyanie i mejdunarodnyy kontekst // Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot. – 2024. – doi:10.5281/zenodo.16686420.
17. International Monetary Fund (IMF). Republic of Uzbekistan: 2024 Article IV Consultation. – Washington, D.C.: IMF, 2024.
18. Eurasian Development Bank (EDB). Uzbekistan’s Digital Economy and FinTech Market Overview. – 2026. – URL: eabr.org.
Downloads
Published
Iqtiboslik olish
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.