IJTIMOIY-KASBIY MUHITDA BO‘LAJAK BOSHLANG‘ICH SINF O‘QITUVCHILARINING METAKOMPETENSIYASINI RIVOJLANISHINI TASHKIL ETISH
DOI:
https://doi.org/10.54613/ku.v18i.1576Keywords:
metakompetensiya, metakompetensiya shakllanishi, metakompetensiyalar va kompetensiyalar o‘rtasidagi farqlar, shaxs rivojlanishida metakompetentlikning ahamiyati, uzluksiz o‘z-o‘zini tarbiyalash, tadqiqot faoliyati mavzusi, mohiyati va tuzilishi, tasnifi, kompetensiyalar ierarxiyasidagi metakompetensiyaAbstract
Ushbu maqolada metakompetensiyalar - insonga o‘z kompetensiyalarini samarali boshqarishga yordam beradigan qobiliyat va ko‘nikmalar muayyan sohadagi aniq bilim va qobiliyatlarni ifodalovchi kompetensiyalardan farqli o‘laroq, metakompetensiyalar umumiyroq va universal ekanligi ko‘rsatib berilgan. Bu ko‘nikmalar insonga o‘z xatti-harakatlarini tahlil qilish, tushunish va nazorat qilish, qaror qabul qilish, tajribadan saboq olish va rivojlanish imkonini berishi ta’kidlangan. Metakompetensiyalarning asosiy farqlovchi xususiyatlaridan biri shundaki, ular inson hayotining turli sohalarida qo‘llanilishi mumkinligi ta’kidlangan.
Metakompetensiyalar insonga o‘z kompetensiyalaridan samarali foydalanishga va maqsadlariga muvaffaqiyatli erishishga yordam berishi, aniq ko‘nikmalarni, ularni boshqarish qobiliyatini ongli ravishda rivojlantirish uchun kompetensiyalar va metakompetensiyalar o‘rtasidagi farqni tushunish muhimligi tushuntiriladi.
Tanqidiy fikrlash axborotni mazmunli tahlil qilishga yordam berishi, samarali muloqot va hamkorlik uchun muloqot juda muhimligi, tahlil esa murakkab vaziyatlarni tushunishga imkon berishi va mulohaza yuritish tajribadan saboq olishga yordam berishi borasida fikr yuritiladi. Bu metakompetensiyalar ishda ham, shaxsiy hayotda ham muvaffaqiyatga erishishda muhim rol o‘ynaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
Поликанова Е.Г. Исторический аспект развития компетентностного подхода в образовании // Вестник ЧитГУ. 2008. № 4 (49). С. 44–48. URL: https://cyberleninka.ru/ article/n/istoricheskiy-aspekt-razvitiya kompetentnostnogo-podhoda-v-obrazovanii/viewer.
2. Chomsky N. Language and mind. M.: Moscow University, 1972. URL: https://vk.com/ doc280125750_411400419
3. Raven J. Competence in modern society: identification, development and implementation. Moscow, 2002. Moscow: Cogito-Tsentr, 2002. (in Russian). URL: https://elibrary.ru/item. asp?id=20240189
4. Karpov A.V., Demidova P.G. On the content of the concept of metacognitive abilities of a person // Izvestiya DGPU (News DGPU). 2013.
5. Harvey S., Goudvis A. Strategies that Work: Teaching Comprehension for Understanding and Engagement. Maine: Stenhouse Publishers and Ontario: Pembroke Publishers Ltd., 2007. P. 25–26. URL: https://search.library.wisc.edu/ catalog/9910033629502121
6. Reznikova E.V. Didactic foundations of the formation of metacompetencies. In: Proceedings of IV conference “TRIZ”. Practice of application of methodical instruments”. Moscow, 2012. P. 266–271. URL: https://elibrary.ru/item.asp?id=25517937
7. Orbodoyeva L.M. Meta-competence as a con- tents component of professional language learning at linguistic universities // Vestnik Moskovskogo gosudarstvennogo lingvisticheskogo universiteta (Moscow State Linguistic University Journal). 2014. No. 14 (700). P. 144–153. URL:https://elibrary.ru/item.asp?id=22760355
8. Pavlov D.N. Cognitive strategy: some questions of definition // Voprosy kognitivnoy lingvistiki (Issues of cognitive linguistics). 2006. No. 2 (7). P. 62–64. URL: https://elibrary.ru/ item.asp?id=9900407.
9. Бердибекова, Ф.A (2023). Mодель развития системы направления студентов к профессиональной деятельности на основе акмеологического подхода. Предпринимательства и педагогика, 5(4), 91-100.
12. Berdibekova, F.A (2023). Talabalarning akmeologik yondashuv asosida kasbiy muammolarni hal qilishga tayyorlashning pedagogik tizimi. In Oriental Conferences (Vol. 1, No. 1, pp. 207-214). ООО «SupportScience».
10. Pavlov D.N. Cognitive strategy: some questions of definition // Voprosy kognitivnoy lingvistiki (Issues of cognitive linguistics). 2006. No. 2 (7). P. 62–64. URL: https://elibrary.ru/ item.asp?id=9900407
Downloads
Published
Iqtiboslik olish
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.