XORAZM GIDRONIMLARI KORPUSININING NAZARIY ASOSLARI VA AMALIY AHAMIYATI

Shahnoza Aqmanova

doi:10.54613/ku.v17i.1474

XORAZM GIDRONIMLARI KORPUSININING NAZARIY ASOSLARI VA AMALIY AHAMIYATI

Authors

Shahnoza Aqmanova UrDU O‘zbek tilshunosligi kafedrasi dotsenti, PhD

DOI:

https://doi.org/10.54613/ku.v17i.1474

Keywords:

korpus lingvistikasi, gidronimiya, Xorazm gidronimlari, semantik munosabatlar, NLP, GIS-texnologiyalar, mikrotoponimika, ma’lumotlar bazasi.

Abstract

Ushbu maqolada Xorazm vohasi gidronimlari elektron korpusini yaratishning nazariy-metodologik asoslari kompleks yondashuv asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotda korpus lingvistikasi tamoyillari, onomastik materialni yig‘ish va tasniflash mezonlari, gidrografik prinsip asosida obyektlarni tizimlashtirish masalalari yoritilgan. Matnlarni avtomatik qayta ishlash jarayonida tokenizatsiya, lemmatizatsiya, lingvistik teglash va Named Entity Recognition (NER) usullaridan foydalanish imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. Gidronimlarning leksik-semantik, etimologik va strukturaviy xususiyatlari ochib berilib, ularning diaxronik qatlamlari hamda tarixiy variantlari korpus bazasida saqlash mexanizmi asoslanadi. Shuningdek, korpusni Geoinformatsion tizimlar (GIS) bilan integratsiyalash, obyektlarni elektron xaritalarga bog‘lash va areal tahlillar o‘tkazish imkoniyatlari tahlil etiladi. Maqolada mazkur korpusning lingvistik, tarixiy, arxeologik, etnografik hamda turizm sohalaridagi amaliy ahamiyati ilmiy jihatdan asoslab berilgan.

Foydalanilgan adabiyotlar:

1. Abjalova M. va boshqalar. Kompyuter lingvistikasi: O'quv qo'llanma. – Toshkent, 2021.

2. Abdurahmonova N. O‘zbek tili electron korpusining kompyuter modellari. – Toshkent, 2021. – 213 b.

3. N. Abdurahmonova, B. Elov, Sh. Hamroyeva. Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti “KOMPYUTER LINGVISTIKASI: MUAMMOLAR, YECHIM, ISTIQBOLLAR” V Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya Vol. 1 №. 01 (2025) 209.

4. Aвесто. Aскар Маҳкам таржимаси. – Тошкент: Шарқ, 2001. - 383 б.

5. Olga N. Prokhorova . Corpus analysis in the study of the genitive constructions formed with hydronyms as the target component in English and Russian. XLinguae, Volume 16 Issue 1, January 2023, ISSN 1337-8384, eISSN 2453-711X 224.

6. Umid Bekmuhammad. Esabiy va Gurlan tarixnomasi. – Xorazm, 2025. – 351 b.

7. Xamroqulova S. O‘zbekistonning milliy toponimik geoaxborot bazasini yaratish. “Zamonaviy dunyoda tabiiy fanlar. Nazariy va amali izlanishlar” nomli onlayn konferensiya materiallari. – B.84.

8. Zaxarov V., Mengliyev B. Korpus lingvistikasi. O‘quv qo‘llanma – Toshkent, 2021. – 167 b.

9. Бархударов С.Г., Новиков Л.А. Каким должен бьггь учебньш словарь? // Русский язь1к за рубежом. —2001. — № 3. — С. 46-50.

10. Гордова Ю. Ю. Лингвистические проблемы региональной ономастики в исторической перспективе. Диссертация... доктора филологических наук. – Москва, 2018.– C.44.

11. Карпович С.H. Русскоязычный корпус текстов sctm-ru для построения тематических моделей / Труды СПИИРАH. 2015. Вып. 2(39). ISSN 2078-9181 (печ.), ISSN 2078-9599.

12. Захарова Е. В. Разработка геоинформационного ресурса по топонимии Карелии: историко-культурный аспект // Финно-угорский мир. 2022.

13. Суперанская А.В., Сталтмане В.Э., Подольская Н.В., Султанов А.Х. Теория и методика ономастических исследований / Отв. ред. А.П. Непокупный. Изд. 3-е. – М.: Книжный дом «ЛИБРОКОМ», 2009. с. 217]

14. http://xn--namenforschung-uf3h.net/

15. https://www.iso.org/organization/9981232.html

16. https://www.lgpn.ox.ac.uk/

17. https://www.nottingham.ac.uk/research/groups/epns/

18. https://www.trismegistos.org/ref/about_naw.php