BOSHLANG‘ICH SINF AQLI ZAIF O‘QUVCHILARINING IJTIMOIY - MAISHIY KOMPETENSIYASINI SHAKLLANTIRISHNING PSIXOLOGIK JIHATLARI - Anvarova, Dilfuz (QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI, 2026)
Mazkur maqolada boshlang‘ich sinf aqli zaif o‘quvchilarining ijtimoiy-maishiy kompetensiyasini shakllantirishning psixologik jihatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda ushbu toifadagi bolalarning kognitiv, nutqiy, emotsional va irodaviy rivojlanish xususiyatlari, shuningdek, ularning ijtimoiy moslashuv jarayoniga ta’sir etuvchi omillar ilmiy asosda yoritilgan. Aqli zaif o‘quvchilarda idrok, diqqat, xotira va tafakkur jarayonlarining o‘ziga xos rivojlanishi maishiy ko‘nikmalarni egallashda qiyinchiliklar tug‘dirishi, nutqning cheklanganligi esa muloqot va ijtimoiy faollikni kamaytirishi aniqlangan. Shuningdek, maqolada ijtimoiy-maishiy kompetensiyani shakllantirishda korreksion-pedagogik yondashuvlarning ahamiyati, amaliy faoliyatga asoslangan o‘qitish usullari, takroriy mashqlar hamda individual yondashuvning samaradorligi asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari aqli zaif o‘quvchilarning mustaqil hayotga moslashuvi uchun maxsus tashkil etilgan ta’lim jarayoni muhimligini ko‘rsatadi. Shuningdek, ushbu tadqiqotda aqli zaif o‘quvchilarning ijtimoiy-maishiy kompetensiyasini shakllantirish jarayonida oilaviy muhit, maktab va maxsus pedagogik yordamning o‘zaro integratsiyasi muhim omil ekanligi ta’kidlanadi. Bola rivojlanishida ijtimoiy tajriba va amaliy faoliyatning uzluksizligi uning kundalik hayotiy ko‘nikmalarni mustahkamlashiga xizmat qiladi. Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, aqli zaif bolalarda mustaqillik darajasini oshirish uchun o‘qituvchi tomonidan beriladigan aniq yo‘riqnomalar, vizual qo‘llab-quvvatlash vositalari va bosqichma-bosqich o‘rgatish tizimi samarali natija beradi. Shu bilan birga, motivatsion sohani rivojlantirish va ijobiy emotsional muhit yaratish ham o‘quvchilarning faol ishtirokini ta’minlaydi. Ijtimoiy-maishiy kompetensiyani shakllantirish nafaqat ta’limiy, balki korreksion-rivojlantiruvchi jarayon bo‘lib, u bolalarning jamiyatga moslashuvi va mustaqil hayotga tayyorlanishida muhim rol o‘ynaydi.