O‘ZBEK XALQI MILLIY XARAKTER XUSUSIYATLARINI BELGILOVCHI ASOSIY KOMPONENTLARI VA ULARNING MAZMUNI - Usmonova, Muattar (QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI, 2026)
Mazkur maqolada o‘zbek xalqi milliy xarakter xususiyatlarini belgilovchi asosiy komponentlar ijtimoiy-falsafiy, etnopsixologik va madaniy-antropologik nuqtayi nazardan tahlil qilinadi. Tadqiqotda milliy xarakter tushunchasi xalqning tarixiy xotirasi, ijtimoiy tajribasi, qadriyatlar tizimi, turmush tarzi, oilaviy munosabatlari va ma’naviy-axloqiy qarashlari bilan uzviy bog‘liq hodisa sifatida talqin etiladi. O‘zbek xalqining milliy xarakterida oilaparvarlik, mahalladoshlik, mehmondo‘stlik, kattalarga hurmat, sabr-toqat, bag‘rikenglik, mehnatsevarlik, andisha, or-nomus, vatanparvarlik va diniy-ma’naviy qadriyatlar muhim o‘rin tutishi asoslanadi. Maqolada ushbu komponentlarning mazmuni alohida hodisalar sifatida emas, balki o‘zaro bog‘langan yaxlit madaniy tizim sifatida ochib beriladi. Tadqiqot natijalari milliy xarakter masalasini zamonaviy globallashuv, madaniy muloqot va milliy o‘zlikni anglash jarayonlari bilan bog‘liq holda o‘rganish zarurligini ko‘rsatadi. Shuningdek, ushbu tadqiqotda milliy xarakter tushunchasini yoritishda zamonaviy ijtimoiy transformatsiyalar, xususan, globallashuv, raqamli kommunikatsiya va madaniyatlararo integratsiya jarayonlarining o‘zbek jamiyati qadriyat tizimiga ta’siri ham e’tiborga olindi. Milliy xarakter komponentlarining bugungi kunda qayta talqin qilinishi ularning mohiyatini yo‘qotishini emas, balki yangi ijtimoiy sharoitlarda funksional jihatdan boyib borishini ko‘rsatadi. Shu jihatdan milliy xarakter an’anaviy va zamonaviy qadriyatlar sintezi sifatida namoyon bo‘lib, u shaxsning ijtimoiylashuvi, fuqarolik pozitsiyasi va ma’naviy kamolotida muhim rol o‘ynaydi. Bundan tashqari, maqolada milliy xarakter stereotipik yondashuvlardan xoli holda, ilmiy-nazariy asosda talqin qilinishi lozimligi ta’kidlanadi. Har bir komponent tarixiy rivojlanish jarayonida shakllangan dinamik hodisa sifatida qaralib, ularning o‘zaro bog‘liqligi va transformatsion xususiyati ochib beriladi. Natijada, milliy xarakter nafaqat etnopsixologik kategoriya, balki ijtimoiy-falsafiy va madaniy-antropologik tahlil obyekti sifatida ham keng ilmiy ahamiyat kasb etadi.